Những bí quyết giao tiếp tốt - LARRY KING

LỜI GIỚI THIỆU

CHÚNG TA CẦN PHẢI NÓI

Bạn thích việc nào hơn:

1.    Nhảy xuống từ máy bay mà không có cái dù nào cả

hay là

2.    Ngồi kế bên một người mà bạn chưa hề biết mặt trước đó?

Nếu chọn câu thứ nhất, bạn đừng lấy làm buồn. Rất nhiều người cùng quan điểm với bạn. Quả thật, dẫu chúng ta nói chuyện mỗi ngày, nhưng có những lúc thực hiện việc ấy mới khó khăn làm sao. Bạn biết không, con đường dẫn tới thành công rất cần nghệ thuật nói của bạn, nếu không tự tin trong lời ăn tiếng nói thì con đường thành công của bạn hơi bị gập ghềnh rồi đấy. Và đó là lý do tôi viết cuốn sách này để phần nào giúp con đường ấy được êm ái hơn.

Suốt 45 năm nay, cuộc sống của tôi luôn gắn liền với việc nói. Trên các chương trình truyền hình và trên làn sóng phát thanh, tôi đã từng tiếp chuyện với những người từ Mikhail Gorbachev đến Michael Jordan. Tôi cũng thường diễn thuyết trước những ngài quận trưởng cho đến những anh bán hàng… Phải nói chuyện với họ như thế nào? Nói với một người thì khác ra sao khi nói với một trăm người?

Với tôi, chẳng có gì thú vị hơn là được nói chuyện với người khác. Đó là tình yêu, là nỗi đam mê của tôi từ khi còn bé. Nhớ lại thời niên thiếu ở Brooklyn, có một kỷ niệm buồn cười mà tôi chẳng bao giờ quên được. Bạn hãy tưởng tượng một thằng nhóc một hôm ngẫu hứng đứng giữa góc đường Tám Mươi Sáu và Bay Parkway, la lối om sòm về kiểu dáng những chiếc xe hơi chạy ngang qua. Thằng nhóc ấy lúc đó mới có bảy tuổi đầu và nó chính là tôi. Thảo nào mấy đứa bạn hồi đó gọi tôi là “tên lắm mồm”. Thế đấy, tôi bắt đầu thích nói từ dạo ấy!

Một trong những đứa bạn thân nhất của tôi từ thời thơ bé, Herb Cohen, cứ kể mãi cho mọi người nghe về chuyện tôi đã reo hò, cổ vũ cho đội bóng Dodgers như thế nào ở san Ebbets Field. Tôi ngồi một mình trên khán đài, cuộn tròn tờ giấy ghi điểm, và bắt chước người phát ngôn “bình luận” trực tiếp trận bóng. Sau đó hớt ha hớt hải chạy về nhà, kể cho lũ nhóc bạn tôi nghe mọi diễn biến, phải, mọi diễn biến về trận bóng. Đến nỗi Herb vẫn hay nói: “Cái thằng Larry ấy à, nếu nó mà tới sân Ebbets Field coi trận bóng dài 2giờ 10phút, thì thế nào nó cũng chạy về thuật lại đúng 2giờ 10phút”. Herb và tôi làm quen với nhau trong… văn phòng thầy hiệu trưởng. Khi ấy chúng tôi mới lên mười, và hình như cả hai đứa đều bị phạt vì tội nói chuyện trong giờ học. Nhớ lại lúc đó, tôi vừa bước vào văn phòng thì gặp Herb, ngay tức thì nó chìa tay ra: “Chào cậu, chúng mình làm quen nhé?”. Bạn thấy đó, nếu chúng tôi nhút nhát thì làm sao chúng tôi có được một tình bạn đẹp như thế.

Bạn không thích trò chuyện ư? Có lẽ bạn sợ nói những điều không đúng, hay bạn có ý tưởng đúng nhưng lại sợ diễn đạt sai. Tôi nhớ có một nhà văn đã từng tuyên bố thế này: “Thà rằng ngậm miệng lại và bị cho là một kẻ ngốc, còn hơn mở miệng ra để nói những điều nghi ngờ”. Chưa hết, khi phải tiếp chuyện với một người lạ, hay với rất nhiều người cùng một lúc thì có lẽ nỗi sợ của bạn sẽ tăng lên gấp bội.

Hi vọng rằng cuốn sách này sẽ giúp bạn thoát khỏi nỗi sợ đó. Tôi đã tự nghiệm ra rằng nếu có quan điểm đúng thì ta không phải sợ nói chuyện với bất kỳ ai cả. Sau khi đọc cuốn sách này, bạn sẽ biết cách nói chuyện tự tin hơn và thuyết phục hơn. Việc trò chuyện sẽ không còn đáng sợ với bạn nữa, trái lại còn rất thú vị là khác.

Cuốn sách được trình bày theo từng chương mục. Bạn sẽ bắt gặp các tình huống, các cuộc thoại rất đỗi quen thuộc trong cuộc sống đời thường. Tôi sẽ kể cho bạn nghe những câu chuyện thú vị. Có thể từ đây bạn sẽ rút ra nhiều bài học.

Trò chuyện là một hình thức giao tiếp vô cùng cần thiết, vô cùng quan trọng! Nó góp phần định hình nhân cách của chúng ta. Người ta sẽ nhìn vào cách bạn nói để đánh giá bạn thuộc đẳng cấp nào, tầng lớp nào. Trung bình mỗi người chúng ta nói bao nhiêu từ một ngày? 18.000 từ! Tôi không hề nghi ngờ con số này (riêng tôi có lẽ còn nói nhiều hơn!). Vậy tại sao chúng ta không tự rèn luyện để trở thành những người nói chuyện có duyên nhất?

Hãy bắt đầu ngay từ lúc này nhé! Lật sang trang bên đi các bạn.

LARRY KING

CHƯƠNG I.   NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN

•     Sự chân thật

•     Có thái độ và quan điểm đúng đắn

•     Quan tâm đến người bạn đang tiếp chuyện

•     Sự cởi mở

Tôi nghĩ rằng việc trò chuyện cũng giống như chơi golf, như lái xe hay làm chủ một cửa hàng. Nghĩa là, bạn càng thích thú, càng quen với nó bao nhiêu thì bạn sẽ làm tốt bấy nhiêu. Dĩ nhiên trước tiên bạn nên biết một vài nguyên tắc cơ bản.

Người ta bảo rằng tôi có tài ăn nói, và lại nói rất thành công nữa chứ. Thực ra, để có được như ngày nay, tôi đã phải nỗ lực không ngừng. Bạn biết Ted Williams không? Anh chàng vận động viên bóng chày này có tài năng bẩm sinh mà ai cũng ao ước, thế nhưng anh ta vẫn phải rèn luyện mỗi ngày như mọi người đấy thôi. Và cả Luciano Pavarotti, vừa lọt lòng mẹ đã có chất giọng tuyệt vời (nghe đồn tiếng khóc của anh ấy cũng khác người nữa!), thế nhưng cho tới giờ phút này anh vẫn còn luyện hát. Bạn thấy đấy, rèn luyện là cách duy nhất để có được năng lực thực sự, cho dù bạn có năng khiếu bẩm sinh hay không.

Người ta bảo rằng tôi có tài ăn nói. Mấy ai biết rằng đã có những lúc tôi cũng chẳng biết nói gì...

LẦN XUẤT HIỆN ĐẦU TIÊN: thất bại

Nếu có thể quay về quá khứ cách đây 45 năm về trước, xin mời bạn ghé qua đài phát thanh Miami Beach, để chứng kiến cái buổi sáng đầu tiên trong nghề phát thanh của tôi. Tôi dám đánh cược bạn sẽ nói rằng: “Cái gã khù khờ này mà là Larry King ư?!”.

Mọi chuyện bắt đầu vào một buổi sáng đẹp trời ngày 1/5/1957 tại đài phát thanh WAHR. Đây là một đài phát thanh nhỏ nằm trên đại lộ thứ nhất ở Washington. Tôi đã đi tới đi lui ở đó suốt ba tuần liền, với niềm hi vọng sẽ được vào làm nghề phát thanh như vẫn hằng ao ước. Chả là ông giám đốc của đài nói rằng ông ấy thích giọng nói của tôi, nhưng ông ta chưa hề hứa hẹn với tôi điều gì. Bạn hãy tưởng tượng chỉ bấy nhiêu cũng đủ làm tôi phấn khích cỡ nào. Thế là tôi cứ quanh quẩn ở đó, chờ đợi một cơ hội.

Khi ấy tôi đã rời khỏi Brooklyn và ở nhờ nhà một người chú, chú Jack. Bạn biết không, tôi như một đứa trẻ lang thang không một xu dính túi, và cứ sáng sớm lại tha thẩn đến cổng đài phát thanh. Đôi mắt trố lên đầy háo hức, đôi tai chăm chú lắng nghe mọi âm thanh phát ra từ đài. Tôi còn tưởng tượng phòng ghi âm ra sao, cái cảnh người ta đọc những bản tin tức, tường thuật thể thao như thế nào…Ôi chà, lúc đó tôi đã nghĩ: “Giá mà một lần, dù chỉ một lần… đài phát thanh, đài phát thanh…”

Tôi viết đôi dòng lý lịch và đánh liều nộp lên đài. (Việc gặp ông giám đốc Marshall Simmonds cũng do tình cờ chứ tôi đâu có quen biết gì ông ta.). Thế rồi đột nhiên sau ba tuần, người phát thanh buổi sáng nghỉ làm. Bạn biết chuyện gì xảy ra không? Marshall gọi tôi lên văn phòng bảo rằng tôi có thể thử việc, bắt đầu từ sáng thứ hai tới. Tôi sẽ làm việc từ thứ hai đến thứ sáu với tiền lương là 55 đô la một tuần.

Lúc đó quả thật tôi mừng đến nỗi hai tai cứ ù đi. Giấc mơ của tôi đã trở thành sự thật! Tôi sẽ được làm ở đài phát thanh! Giọng nói của tôi sẽ được truyền đi trên làn sóng suốt ba giờ đồng hồ mỗi buổi sáng, và có thể thêm nữa vào buổi chiều. Tôi sẽ được làm việc giống như Arthur Godfrey, phát thanh viên nổi tiếng của đài CBS lúc bấy giờ.

Suốt tuần đó tôi đâu có ngủ được. Tôi lắp bắp suốt ngày, tập đi tập lại cho buổi phát thanh đầu tiên. Tôi uống cà phê và thật nhiều nước để không bị khô cổ họng. Tôi đã có trong tay đoạn nhạc dạo đầu cho buổi phát thanh đầu tiên: “Swingin’ Down the Lan” của Les Elgart. Tóm lại mọi thứ đều được chuẩn bị kỹ càng.

Ấy vậy mà khi bước vào phòng phát thanh, tim tôi cứ đập thình thịch. Marsall bước vào, ông chúc tôi may mắn “Anh sắp lấy tên là gì?”

“Ông nói sao ạ?” – Tôi hỏi lại.

“À! Anh không nên lấy tên là Larry Zeiger nữa. Nghe nó không được thông dụng cho lắm. Người ta không thể đánh vần và nhớ nó một cách dễ dàng được. Hãy thử chọn một cái tên khác hay hơn xem”.

Rồi ông liếc xuống bàn, vô tình thấy dòng chữ: “King’s Wholesale Liquors” trên một cuốn sách quảng cáo, Marshall reo lên: “A ha, Larry King! Anh nghĩ thế nào?”

“Tuyệt!”

“Tốt lắm! Kể từ bây giờ đây là tên của anh. Larry King, anh sẽ phụ trách chương trình Larry King Show”.

Cứ như một giấc mơ! Tôi có một công việc mới, một chương trình mới và, ô là la, cả một cái tên mới. Lúc đó, tôi đã có cảm giác như mình là người giàu có nhất thế giới!

Và rồi giây phút mà tôi mong đợi đã đến. Chín giờ, buổi phát thanh đầu tiên của Larry King bắt đầu! Tôi mở đoạn nhạc dạo “Swingin’ Down the Lane”. Rồi vặn volume xuống, lấy hơi chuẩn bị nói… Nhưng cha mẹ ơi, cái miệng của tôi bỗng khô khốc như một miếng bông gòn! Và không một từ nào thoát ra cả.

Rồi tôi lại vặn nhạc lên… và vặn nhạc xuống. Vẫn không sao mở miệng được! Việc này cứ lặp đi lặp lại đến ba lần. Âm thanh duy nhất mà các thính giả của tôi nghe được là một đoạn nhạc cứ hết to rồi lại nhỏ, mà chẳng kèm theo một giọng nói nào.

Tôi vẫn còn nhớ lúc đó tôi đã nhủ thầm rằng có lẽ tôi đã nhầm, rằng tôi chỉ là một kẻ ba hoa chích chòe ngoài phố chứ đâu có giỏi giang gì. Tôi biết mình rất thích công việc này, nhưng rõ ràng là tôi chưa có chuyên môn gì cả.

Marshall Simmonds, người đàn ông tốt bụng, ông tiên của cuộc đời tôi giờ đây xuất hiện với tư cách là một ông giám đốc. Marshalll đá sập cách cửa cái rầm, hộc tốc lao vào phòng thu với đôi chân trần, và quát lên với tôi vỏn vẹn chỉ có năm từ. Chỉ có năm từ, rõ ràng, rành mạch: “Đây là nghề phát thanh!”

Rồi ông xoay người bỏ đi, và lại sập cánh cửa cái rầm.

Các bạn ạ, không biết có phải vì quá ấn tượng trước phản ứng của Marshall hay không mà tôi như được truyền sinh lực, không còn thấy căng thẳng nữa. Tôi kéo cái micro sát vào miệng và nói những tiếng đầu tiên trong nghề phát thanh của mình:

“Xin chào các bạn. Đây là ngày đầu tiên tôi bước vào nghề phát thanh. Tôi thích cái nghề này lắm! Tôi đã luyện tập suốt tuần rồi. Cách đây mười phút người ta đã đặt cho tôi một cái tên mới. Ban nãy tôi đã quá căng thẳng, mà không hiểu sao cái miệng của tôi khô như bông vậy… Cho nên… Cho nên ông giám đốc vừa mới đá sập cánh cửa cái rầm và quát rằng: “Đây là nghề phát thanh”.

Bạn có thể tưởng tượng các thính giả của tôi đã cười nghiêng ngửa thế nào. Họ không hiểu sao chàng phát thanh viên mới này lại quá ngây ngô đến thế. Riêng đối với tôi thì thế là ổn, chỉ cần nói được đôi ba câu ngớ ngẩn đó thôi cũng giúp tôi bình tĩnh và tự tin trở lại. Sau đó, tạ ơn trời, phần còn lại của chương trình diễn ra êm xuôi trót lọt. Và từ đấy trở đi, tôi không bao giờ thấy căng thẳng khi phát thanh trên radio nữa.

SỰ CHÂN THẬT

Tôi đã học được một điều quý giá từ buổi phát thanh đầu tiên sáng hôm đó: sự chân thật. Dù có là phát thanh viên hay là ai đi nữa, bạn cũng nên chân thật, nhất là trong khi nói. Bạn chỉ có thể tự tin ở chính mình và tạo được lòng tin nơi người khác khi bạn chân thật. Bạn sẽ không bao giờ phải bất an hay hối tiếc. Arthus Godfrey đã đồng ý với tôi về điều này. Phát thanh viên muốn thành công thì phải biết chia sẻ với khán thính giả những vấn đề mà họ gặp phải, những suy nghĩ chân thực của họ.

Tôi còn nhớ khi lần đầu thực hiện một buổi trò chuyện trên truyền hình, tôi đã run và hồi hộp như thế nào…

Người ta đặt tôi ngồi xuống một cái ghế quay. Sai lầm chưa từng có! Vì quá xúc động nên tôi không sao điều khiển được cái ghế, và bởi thế nên nó cứ quay vòng vòng. Tất nhiên mọi khán giả đều nhìn thấy cảnh tượng khôi hài đó.

May là tôi sớm lấy lại tinh thần và trở lại bản năng chân thật của mình. Bạn có đoán được tôi làm gì không? Tôi nói với khán giả rằng tôi quá hồi hộp, rằng tôi đã làm phát thanh viên trên radio ba năm nay, nhưng đây là lần đầu xuất hiện trên truyền hình… Và cả việc ai đó ấn tôi ngồi vào cái ghế quay này nữa. Tôi hỏi khán giả họ sẽ như thế nào nếu rơi vào tình huống của tôi.

Mọi người à ra vỡ lẽ. Nhờ vậy tôi không còn thấy run nữa. Tôi đã nói tốt hơn và thành công hơn trong suốt buổi tối hôm đó. Tất cả là nhờ sự chân thật của tôi với những khán giả của mình.

Trong buổi tối hôm ấy, một người khách đột nhiên hỏi tôi rằng: “Giả sử anh đang đi dưới sân đài truyền hình NBC thì có ai đó nắm lấy anh đặt anh ngồi xuống một cái ghế trong phòng quay, nhét vào tay anh một mớ bản tin và nói: “Brokaw bệnh rồi. Anh hãy thế chỗ anh ấy!”. Máy quay thì đang chạy tới. Lúc đó anh sẽ làm gì?”

Tôi trả lời rằng tôi vẫn cứ thành thật mà thôi. Tôi sẽ nhìn vào camera và nói: “Tôi đang đi dạo ở dưới kia thì được người ta đưa lên đây, giao cho tôi bản tin này và bảo rằng Brokaw bệnh rồi, hãy thế chỗ anh ấy…”

Nếu làm như vậy, ngay tức khắc khán giả sẽ biết rằng tôi đang nói thật. Và tôi sẽ cố gắng làm hết mình, thật chí còn thích thú nữa chứ sao. Tôi không phải lo gì cả. Khán giả biết tôi cũng như họ, tôi đâu có biết phần cuối của bản tin kia là gì.

Tôi đã thành công không phải bởi đã làm một cái gì vĩ đại, lớn lao thế nào, đơn giản là nhờ tôi biết chân thật. Đây cũng là cách giúp tôi đã xử trí những tình huống tiến thoái lưỡng nan đấy các bạn.

CÁC NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG KHÁC

Thái độ đứng đắn, chững chạc cũng là một yếu tố quan trọng không kém. Sau lần thất bại ở đài phát thanh Miami, tôi đã tự nghiệm ra nguyên tắc này. Khi đã vượt qua được “nỗi sợ cái micro”, tôi tự yêu cầu mình phải làm được hai việc:

Một là, phải luôn giữ một thái độ đúng đắn khi nói.

Hai là, phải làm việc cật lực để mình nói ngày một hay hơn.

Sau đó tôi đã làm gì? Tất cả mọi việc! Tôi xin phụ trách bản tin thời tiết buổi sáng, làm tường trình chuyên mục thể thao buổi chiều. Tôi đọc rất nhiều các bài diễn văn. Và khi có ai đó nghỉ bệnh hay được nghỉ phép thì ngay lập tức, tôi liền tình nguyện xin gánh vác luôn phần việc của họ. Bạn thấy đấy, tôi luôn nắm lấy mọi cơ hội để rèn luyện kỹ năng nói của mình phải không? Mục tiêu của tôi ư? Nhất định phải trở thành một phát thanh viên giỏi! Vì thế tôi thường tự nhủ phải học tập ở Ted Williams tính quyết tâm, thấy việc gì cần làm thì làm đến cùng. Và còn vô số việc cần thiết khác phải luyện tập…

Có rất nhiều cách để luyện kỹ năng nói. Nào là xem sách tham khảo về lĩnh vực này, hay xem các cuộc đối thoại trên băng hình… Ngoài ra còn nhiều cách thú vị khác nữa. Chẳng hạn đây ai cấm bạn tự trò chuyện với chính mình! (Có điều cách này chỉ nên tiến hành ở trong nhà hay ngoài vườn mà thôi. Khi ra phố đừng dại dột mà lẩm bẩm một mình hoài, bạn sẽ bị hiểu lầm đấy!). Và thật tuyệt nếu bạn đang sống một mình, bạn có thể nói vô tư, nói sảng khoái… bất cứ lúc nào! Thỉnh thoảng tôi cũng hay làm như vậy. Tôi tự thuyết trình một mình. Tôi tự đặt câu hỏi và thảo luận một mình. Tôi tập đọc cho thật truyền cảm. Điều này rất có ích, nó giúp tôi tự tin hơn và nói năng ngày một lưu loát hơn. Cho dù không sống một mình bạn cũng có thể luyện nói theo cách này. Hãy vào một căn phòng trống, hoặc tận dụng trong phòng làm việc khi sếp và các đồng nghiệp đã ra về, hoặc sử dụng thời gian đợi ai đó, và tha hồ nói. Cách luyện nói này tuy đơn giản nhưng rất hiệu quả.

Bạn biết không, sáng nào tôi cũng đứng trước gương và cười tươi rói:”Chào Larry, hôm nay cậu khỏe không? Có gì vui mà cười tươi thế?”. Anh chàng Larry trong tấm gương kia cũng hoạt bát và đẹp trai…y như tôi vậy, bởi thế chúng tôi trò chuyện rất ăn ý và thoải mái. Thế là, lại thêm một môi trường nữa để tôi được nói! Sao bạn không bắt chước tôi nhỉ? Đặc biệt là khi bạn muốn nói chuyện hay diễn thuyết trước công chúng. Phương pháp này giúp bạn tự tập cho mình linh hoạt hơn, và nhất là có thể sửa đổi từng cử chỉ đến ánh mắt nụ cười sao cho lịch lãm và đáng yêu nhất.

Còn bây giờ, đừng gọi bác sĩ tâm thần đến khám cho tôi khi tôi mách với bạn cách thức thứ ba này nhé. Đó là trò chuyện với con mèo, chú chim hay chú cá vàng nhà bạn. Trò chuyện với mấy vật cưng đó thích nhất là bạn sẽ không phải nghe những lời đáp khó chịu, và câu chuyện lại không bị gián đoạn nữa!

Bên cạnh việc tích cực và hăng say luyện nói, ta cần xem trọng hai yếu tố sau: Quan tâm chân thành đến người đối diện và sự cởi mở về bản thân.

Trong chương trình mỗi tối của tôi trên đài CNN, bạn cũng thấy rằng tôi rất thích được lắng nghe các vị khách mời. Một cách gần gũi và chân thành, tôi đặt câu hỏi về họ, lắng nghe những suy nghĩ và tâm tư của họ. Tôi tôn trọng tất cả các vị khách của tôi, tất cả mọi người, từ tổng thống, các bộ trưởng đến các vận động viên thể thao, đến những người bình thường… Bạn sẽ không bao giờ nói chuyện thành công một khi người ta nghĩ rằng bạn không quan tâm đến lời nói của họ, tức không tôn trọng họ.

Will Rogers từng nói: “Một người dù khờ khạo đến đâu chăng nữa ít ra cũng biết đôi chút về một lĩnh vực nào đó”. Câu nói này đáng nhớ đây! Nhất là khi bạn đang nói chuyện với các đồng nghiệp, hay là người dẫn chương trình như tôi. Tâm lý mà, ai lại không thích nói (thậm chí nói say sưa) về những điều mà mình quan tâm đến. Và khi được nói thì, chúng ta lại thích được người khác chú ý lắng nghe. Trong một cuộc trò chuyện nào cũng vậy, nếu bạn lắng nghe người khác nói thì họ cũng sẽ lắng nghe bạn. Ngược lại, dù bạn có nói du dương thánh thót đến đâu đi nữa mà chả thèm lắng nghe ai thì cũng đâu có ai lắng nghe bạn nói. Bởi thế, như tôi đã khẳng định từ đầu, biết lắng nghe là yêu cầu rất quan trọng.

Bạn còn nhớ những lời nói đầu tiên của tôi trên radio không? Những lời chân thật cởi mở ấy giúp tôi vượt qua “Nỗi sợ cái micro” một cách dễ dàng. Và đó cũng là “nguyên tắc vàng” sau cùng mà tôi muốn nói: Hãy cởi mở (một cách chân thành) với người mà bạn đang trò chuyện, để họ cũng cởi mở với bạn nữa chứ!

Nhưng này, ý tôi không phải là lúc nào bạn cũng lôi mọi bí mật riêng tư, hay mọi chuyện lớn bé của mình ra kể cho người ta nghe đâu nhé. “Khờ khạo” như thế thì nguy to, phản tác dụng hoàn toàn! Bạn có muốn nghe kể về “tim gan” của ông hàng xóm kế bên nhà bạn không? Hay chẳng hạn như chuyện cô công nhân của bạn đi nghỉ cuối tuần với mẹ chồng như thế nào… Có thể là không, vì thế hãy uốn lưỡi bảy lần trước khi… “cởi mở”.

“Cởi mở” như thế nào đây? Hãy nói về tiểu sử, sở thích, tính tình, về chuyên môn, hay về những ước mơ của bạn… Rồi hỏi lại người khách của mình những câu hỏi đó. Đây là cách để chúng ta hiểu nhau nhiều hơn trong lúc nói chuyện.

Regis Philbin và Kathie Lee Gifford là những phóng viên điển hình rất thành công từ việc biết cởi mở. Họ đến gần bạn một cách hết sức tự nhiên và thân thiện, rồi không ngại nói với bạn về cảm xúc của họ, hay kể cho bạn nghe những câu chuyện về họ. Không có gì làm họ mất tập trung khi đang nói. Nhưng trên hết là Regis và Kathie Lee đã bày tỏ cảm xúc một cách chân thành, điều này thật sự đáng quý. Họ không nói một cách gượng gạo, cũng không giấu những cảm xúc chân thật của mình, lúc vui hay lúc buồn, khi sợ hãi hay khi bình tĩnh. Cả Regis và Kathie Lee đều hoàn toàn biết rằng việc này không có gì sai cả. Truyền hình trực tiếp thì đã sao? Sự khách khí trong giao tiếp là như thế nào? Tất cả đều không quan trọng bằng sự cởi mở chân thành để người với người xích lại gần nhau. Bởi thế các chương trình của Regis và Kathie Lee rất sinh động và đầy cảm xúc.

Ai từng trò chuyện với tôi chỉ trong vài phút đều biết ít nhất hai điều về tôi: 1/ Tôi đến từ Brooklyn, và 2/ Tôi là người Do Thái.

Làm sao họ biết điều này? Vì tôi luôn giới thiệu xuất xứ của mình với họ. Đó là một phần của cuộc đời tôi. Và tận sâu trong tâm khảm, tôi luôn tự hào về xuất xứ ấy. Tôi tự hào mình là người Do Thái, tôi tự hào được sinh ra ở Brooklyn. Tôi thích được nói điều đó với tất cả mọi người.  

Nếu tôi có tật nói lắp, tôi cũng không ngại nói với bạn rằng: “Xin chà-à-o! R-r-ấ-t vui đ-ư-ợ-c-c làm quen v-ới bạn! T-t-ê-n của tôi là Larry King. T-t-ôi biết tôi n-n-ói rất r-ất khó kh-ó-ó nghe, nhưng tôi v-ẫn r-r-ất vui khi được nói ch-ch-uyện với bạn”.

Bạn thấy đấy, không việc gì phải xấu hổ, thẹn thùng hay e ngại cả! Chúng ta nên chia sẻ tâm sự của mình, thắng thắn và bộc trực, không quanh co, không giả tạo. Cuộc trò chuyện tự nhiên và chân thành như thế thì mới thích chứ! Dĩ nhiên nó không chữa được tật nói lắp, cũng không thay đổi được xuất xứ của một anh chàng nhà quê, nhưng nó giúp bạn tạo được lòng tin ở người đối diện.

Ca sĩ nhạc đồng quê Mel Tillis là người luôn luôn áp dụng phương pháp này. Anh có tật nói lắp (khuyết điểm này không diễn ra khi anh hát, nó chỉ xuất hiện khi anh nói). Nhưng trong các buổi giao lưu trước công chúng Mel lại vui vẻ và cởi mở hơn hết. Anh còn cười đùa về tật nói lắp của mình. Anh tạo nên một không khí thoải mái thân thiện cho chính anh và cả cho khán giả.

Trong một chương trình truyền hình ở Florida, tôi đã trò chuyện với một vị khách mời đặc biệt. Một triệu phú sinh ra đã có dị tật hàm ếch và vốn dĩ xưa kia chỉ là một anh bán hàng. “Bí quyết thành công của anh là gì?” – “Điều quan trọng nhất là tôi đã không mặc cảm về dị tật của mình mà vẫn tự tin trong giao tiếp. Giọng nói của tôi khó nghe thì tôi cười bằng ánh mắt, cười bằng cử chỉ”. Cho tới khi kết thúc chương trình, nhà triệu phú lúc nào cũng hóm hỉnh và hài hước. Đến nỗi có lúc chúng tôi quên rằng anh nói khó nghe như thế nào. Quả là một con người có tật nhưng có tài, biết vượt lên số phận, biết chiến đấu và chiến thắng.

Bạn thấy đấy, muốn thành công trong cuộc sống thì phải biết cách nói chuyện. Bất cứ lúc nào không mở lời được hãy nhớ đến nhà triệu phú trẻ.

CHƯƠNG II. KHỞI ĐẦU CÂU CHUYỆN

LÀM THẾ NÀO ĐỂ TRÒ CHUYỆN VỚI NGƯỜI LẠ?

•    Vượt qua sự e dè.

•    Khởi đầu như thế nào?

•    Những câu hỏi cần tránh.

•    Nguyên tắc đầu tiên trong giao tiếp.

•    Những điều cấm kỵ khác.

Dù bạn có trò chuyện ở bất kỳ tình huống nào đi nữa, việc trước tiên bạn cần làm là tạo nên một không khí sôi nổi, thoải mái. Hầu hết chúng ta thường có tính hay e dè, bối rối. Tin tôi đi, tôi biết điều này rõ lắm. Khi nói chuyện với người lạ, hay lần đầu nói trước công chúng thì ít nhiều gì ta cũng cảm thấy… run run.

Làm sao hết run đây? Cách hay nhất là bạn cứ nghĩ rằng cái người đối diện ấy, họ cũng… run như mình thôi. Chẳng phải đã có câu châm ngôn: “Run như nói chuyện với người lạ” đó sao? Chúng ta đều là người trần mắt thịt cả. Vì thế cho dù bạn có đang nói chuyện với một vị giáo sư đại học lẫy lừng danh tiếng, hay một phi hành gia từng bay trong vũ trụ, hay thống đốc điều hành cả địa phương của bạn, thì cũng không lấy thế làm sợ sệt.

Đại đa số chúng ta khi oe oe khóc chào đời thì đều có mức khởi điểm như nhau. Có nghĩa là chúng ta phần đông được sinh ra trong những gia đình trung lưu bình thường, thậm chí còn rất nghèo. Hiếm ai may mắn mới sinh ra đã có của cải và quyền lực, trừ khi bạn là một Kenedy hay một Rockerfeller, hay là một bậc vương tôn công tử nào đó. Tôi, bạn, chúng ta đã phải làm việc ngoài giờ để có tiền học đại học, rồi phải làm ngày làm đêm để thăng tiến trong công việc. Đôi lúc bạn tiếp xúc với người giàu có và nổi tiếng, thì việc của bạn lúc ấy không phải là đứng đó để run hay hồi hộp. Bạn cần phải tự tin để nói, để chứng tỏ và khẳng định mình. Đó là một cơ hội của bạn đấy!

Tôi vẫn còn nhớ vào cuối những năm 1960, khi tôi đang phụ trách chương trình trò chuyện trên radio mỗi tối ở đài WIOD. Một lần, chúng tôi hợp tác với tờ báo Miam Herald thực hiện chương trình phỏng vấn anh chiến sĩ không quân xuất sắc sống tại Miami (xin được phép giấu tên theo ý muốn của anh). Cuộc phỏng vấn này đối với tôi cứ như là có một không hai vậy!

Như thường lệ, chương trình được truyền thanh trực tiếp từ 23 đến 24 giờ đêm. Vị khách mời của chúng ta đến sớm hơn những 30 phút. Anh nhìn cảnh chúng tôi hối hả chuẩn bị, cảnh các phóng viên hết sửa ống kính rồi loay hoay giấy bút… Tôi để ý thấy hình như anh hơi ngơ ngác. Tôi đến bắt tay anh ta và, ôi trời, bàn tay ấy ướt sũng mồ hôi. Hai tiếng “Xin chào” được thốt lên lập bập và nhỏ xíu. Anh ấy đang quá run và hồi hộp. Thật khó tin đây chính là người đã từng bắn rơi cả thảy bảy chiếc máy bay phát xít Đức trong thế chiến khốc liệt!

Sau năm phút dành cho bản tin thế giới, tôi bắt đầu chương trình lúc 11:05 với đôi lời giới thiệu về những phi công xuất sắc. Và tôi hỏi vị khách của chúng ta câu hỏi đầu tiên:

-   “Chào anh, xin anh cho biết lý do vì sao anh đã tình nguyện trở thành một phi công?”

-   “Tôi… không biết”

-   “Hả?... À, chắc anh thích lái máy bay lắm nhỉ?”

-   “Vâng.”

-   “Vậy anh có biết vì sao anh thích lái máy bay không?”

-   …”Không.”

Sau đó tôi hỏi anh ta thêm một loạt câu hỏi nữa, nhưng tình hình vẫn không khả quan hơn tí nào. Anh chàng cứ hết “vâng”, “không”, rồi lại “tôi không biết”. Giá mà bạn có thể hiểu được hoàn cảnh của tôi lúc đó! Tôi lo sốt vó. Tôi chẳng còn biết hỏi cái gì nữa. Tôi liếc nhìn đồng hồ…11:07. Chúng tôi còn những 50 phút nữa! Và, thay vì trò chuyện rôm rả như dự kiến thì chúng tôi lại…im lặng nhìn nhau. Tôi cười méo xẹo, còn chàng phi công thì vẫn chủ trương “im lặng là vàng”. Tất cả mọi người bên ngoài đều có cùng một suy nghĩ: Họ đang làm gì vậy kìa? Có điều gì không ổn? Và những người nghe đài trên khắp Miami sắp sửa tắt radio đến nơi.

Tôi hít thở thật sâu cố lấy bình tĩnh rồi tự động viên mình: “Larry King, Larry King, hỏi tiếp, hỏi tiếp đi. Cố lên nào Larry!” Và tôi chợt nghĩ ra một ý. Tôi hỏi anh ta: “Giả sử ngay bây giờ có năm chiết máy bay quân thù trước mặt chúng ta và ở dưới kia tôi có một chiếc máy bay, anh có dám leo lên không?”

-   “Vâng, dám chứ!”

-   “Anh không sợ à?”

-   “Không hề!”

-   “Thế tại sao nãy giờ anh căng thẳng quá vậy?”

-   “Bởi vì tôi không biết ai đang lắng nghe!”

Tôi thở phào: “Ra là anh sợ những điều mà anh không biết”.

Chúng tôi chuyển sang đề tài về nỗi sợ hãi. Thật kỳ diệu! Sự căng thẳng của anh ấy biến đi đâu mất. Khác hẳn với lúc đầu, anh ấy hào hứng kể về những nỗi sợ kinh hoàng của mình. Nào là lúc bé tí thì sợ con mèo, rồi thì khi lớn lên lại sợ… cái nhìn của cô bạn gái! Tôi quay trở lại câu hỏi về việc lái máy bay. Không hề gì. Anh ấy như được tiếp thêm nhiệt huyết, nói một cách hăng say và đầy phấn khởi: “Tôi lao vào không gian toàn mây là mây. Tôi lượn sang bên trái. Tôi rẽ cánh sang phải. Mặt trời chiếu những tia nắng chói loáng đẹp vô cùng, phủ tràn trên mặt kính. Chỉ có mây, có gió, có mặt trời, có tôi và chiếc máy bay của tôi…”

Bạn thử tưởng tượng tôi há hốc miệng như thế nào! Anh ta nói hay quá! Cứ như làm thơ vậy. Đồng hồ gõ 12 tiếng. Vẫn say sưa nói. Tối đó chúng tôi buộc phải kéo dài chương trình thêm 15 phút nữa. Quả là thành công ngoài sự mong đợi.

Anh phi công xuất sắc trong thế chiến thứ hai đó bỗng chốc trở thành người khách nói chuyện “thơ” nhất. Đơn giản vì anh đã vượt qua sự căng thẳng ban đầu, và càng lúc càng tự tin hơn khi đã quen với khẩu điệu của mình. Lúc đầu chúng tôi nói về quá khứ, anh không biết rồi tôi sẽ hỏi anh cái gì. Anh cũng không biết cuộc phỏng vấn sẽ đi tới đâu, vì thế anh ấy sợ.

Nhưng khi chúng tôi nói chuyện về hiện tại thì không có gì khiến anh ấy thấy căng thẳng nữa. Anh tha hồ nói về cảm nghĩ, hành động của mình trước những việc đang diễn ra một cách tự tin và đầy phong độ. Khi thấy được điều đó, ngay lập tức tôi có thể lái câu chuyện về quá khứ.

Và như vậy, bạn đã biết cách để “phá vỡ tảng băng” trong lần đầu trò chuyện rồi chứ? Làm thế nào nhỉ? Rất đơn giản, hãy tạo nên một không khí thoải mái và thân thiện nhất. Chớ nên e dè và căng thẳng quá. Bạn cứ “tự nhiên như không” và thoải mái nói lên những suy tư của bạn. Nên khôn khéo linh động chọn đề tài thích hợp nhất. Còn nữa, “Hãy nói với người ta về chính họ và họ sẽ lắng nghe lại bạn hàng giờ” – đây chính là lời khuyên quý giá của cựu thủ tướng nước Anh Benjamin Disraeli.  

KHỞI ĐẦU CÂU CHUYỆN

Bạn đang dự một bữa tiệc, hôm nay là ngày đầu tiên bạn đi làm, bạn đang nói chuyện với người hàng xóm mới… Có hàng trăm tình huống giao tiếp khác nhau, và cũng có hàng trăm cách để khởi đầu câu chuyện.

Khi Thế vận hội mùa đông năm 1994 đang diễn ra, đi đâu người ta cũng xôn xao bàn tán về cặp vận động viên Tonya Harding-Nancy Kerrigan. Rồi thì đề tài dễ dàng và nóng hổi nhất là chuyện thời tiết (đặc biệt là khi bạn chẳng biết gì về người đối diện). Lũ lụt ở miền Tây, băng tuyết lở ở miền Đông, rồi động đất, hạn hán, cháy rừng… Nếu không thích nói về thiên tai đang diễn ra trên thế giới thì bạn có thể khơi mào ngay hiện tại. Chẳng hạn như là: “Trời hôm nay đẹp quá nhỉ? Anh có dự định đi đâu không?” Chỉ cần một chút linh hoạt thì bạn sẽ thấy có rất nhiều cách bắt chuyện. Tôi nghĩ việc này không khó, cái khó là sau đó bạn duy trì cuộc nói chuyện đó ra sao kìa.

Bạn biết cựu phó tổng thống Al Gore chứ? Một gương mặt “sắt thép” thường thấy trên ti vi, một người hay bị phê bình là quá ư nghiêm khắc. Nhưng tôi nghĩ không hẳn như vậy. Một Al Gore trong chính trị khác với một Al Gore ở đời thường. Tôi đã từng thấy ông vui vẻ và sôi nổi như thế nào khi nói về cái thời còn đi học ở Saint Albans (Washington), lúc cha ông còn là thượng nghị sĩ của Tennessee. Và hãy thử hỏi về những người con của ông xem, bạn sẽ thấy vị phó tổng thống này có một trái tim ấm áp và nhân hậu.

Như vậy, chọn đề tài để nói là một điều rất quan trọng. Khi trò chuyện với vua chúa hay với bất cứ ai cũng vậy, bạn nên nhớ đề tài nói của bạn sẽ quyết định không khí cuộc trò chuyện đó. Đây chính là sự khôn khéo và nhạy bén của bạn.

Khi tham dự một bữa tiệc thì lại có vô vàn tình huống, vô vàn đề tài để nói. Trong bữa tiệc sinh nhật lần thứ sáu mươi của tôi (bữa tiệc mà mấy người bạn tôi đã gọi là “Kỷ niệm lần thứ năm mươi cái ngày Larry King tròn mười tuổi!”), chúng tôi đã cùng nhau ôn lại những tháng ngày thơ ấu dấu yêu ở Brooklyn. Đang bồi hồi với những câu chuyện nhớ về quê hương không sao kể xiết, chợt nhìn thấy ánh đèn sáng rực rỡ từ tòa Nhà Trắng bên kia (bữa tiệc này chúng tôi đã tổ chức ở tòa nhà lịch sử Decatur), thì lúc đó đột nhiên câu chuyện lại hướng về… Nhà Trắng, rồi thì chuyện quốc gia, chuyện quốc tế… Và sau đó? Một cuộc bùng nổ đề tài. Cho tới giờ tôi cũng không nhớ hết hôm đó chúng tôi đã bình luận bao nhiêu sự kiện. Đến nỗi mà không vị khách nào muốn ra về còn hẹn nhau năm tới “kỷ niệm một năm ngày Larry King tròn… sáu mươi tuổi!!!”

Nếu bạn tới chơi nhà ai đó thì hãy quan sát những vật trưng bày, những đồ kỷ niệm, sau đó thì… Alê, cười tươi như hoa với chủ nhà, và bắt đầu câu chuyện. Tôi chắc chắn rằng người ta sẽ vui vẻ khi nói về nó. Giả dụ như trên tường có treo một tấm hình chụp gia chủ đang đứng ở Quảng Trường Đỏ chẳng hạn, hãy hỏi về chuyến đi Nga của họ. Hãy hỏi thử xem lẵng hoa ai cắm mà đẹp thế… Những đồ vật tuy vô tri vô giác song rất có ý nghĩa với cuộc trò chuyện của bạn.

TẬP CÁCH NÓI SAO CHO VĂN VẺ

Bạn có từng đặt những câu hỏi như thế này chưa:

•    “Trời nóng quá phải không?”

•     “Chắc sẽ có khủng hoảng kinh tế nữa quá nhỉ?”

•     “Bạn có nghĩ là nhóm nhạc Redskins năm nay lại thất bại te tua nữa không?”

Tôi nghĩ cách hỏi này không có gì là sai cả. Nhưng nếu bạn hỏi ai đó một cách ngắn gọn và đơn giản là “Có hay không?” như vậy thì, rất có thể câu trả lời mà bạn nhận được cũng đơn giản và ngắn gọn là “Không” hay “Có”. Thật đáng tiếc! Điều này chấm hết đề tài của bạn, và có thể chấm hết luôn cuộc trò chuyện.

Tại sao bạn không tập hỏi một cách văn vẻ và sâu sắc hơn? Cuộc trò chuyện của bạn có thể sẽ thú vị hơn nhiều đấy. Chẳng hạn như là:

“Mùa hè năm nay còn oi bức hơn năm ngoái. Nhiệt độ trái đất thì ngày một tăng hơn. Nguy thật! Bạn có nghĩ rằng chúng ta cũng cần có trách nhiệm về điều này không?”

“Thị trường chứng khoán năm nay dao động thất thường quá. Ai mà không thích nghĩ rằng nền kinh tế quốc gia vững như bàn thạch, nhưng xem chừng cái bàn thạch ấy giờ đây cũng đang lung lay. Theo anh liệu khủng hoảng kinh tế có xảy ra không?”

“Khi mới tới Washington thì ngay lập tức, tớ đã trở thành một fan của nhóm Redskin rồi. Nhưng sao dạo này họ chơi tệ thế không biết! Thậm chí còn thua nhóm Cowboys non choẹt nữa là! Theo cậu thì năm nay Redskins có thay đổi gì không? Chả lẽ lại thất bại nữa à?”

Cũng cùng một đề tài nhưng với cách hỏi sau thì người khách của bạn buộc phải suy tư nhiều hơn, câu trả lời của họ sẽ không đơn giản là “Không” hay “Có”. Cuộc trò chuyện có thú vị hay không hoàn toàn phụ thuộc vào sự khéo léo của bạn.

NGUYÊN TẮC ĐẦU TIÊN: HÃY LẮNG NGHE

Bạn biết không, tôi đã tự nghiệm ra điều này: Tôi chẳng bao giờ học được cái gì khi tôi đang nói. Mỗi sáng thức dậy tôi đều tự nhủ rằng nói hay chưa đủ mà còn phải biết lắng nghe. Bởi khi lắng nghe tôi sẽ học hỏi được rất nhiều.

Khổ nỗi, người ta dường như không mặn mà gì với việc chú ý lắng nghe cho lắm! Ví dụ như khi bạn nói với gia đình hay bạn bè rằng máy bay của bạn sẽ cất cánh lúc tám giờ, thì cứ y như rằng, trước khi chia tay họ lại ngơ ngác: “Máy bay cất cánh lúc mấy giờ thế nhỉ?”. Và không hiểu nổi sao người ta cứ thích hỏi lại chúng ta câu này: “Chết thật, ban nãy anh nói cái gì thế?”.

Bạn nên nhớ rằng sự chăm chú lắng nghe sẽ giúp bạn có thể phản ứng lại tức thì những gì người khác nói. Sau đó thì có thể bày tỏ quan điểm, ý kiến riêng của bạn, đặt câu hỏi về vấn đề đó. Những câu hỏi càng hay thì càng góp phần sinh động câu chuyện. Làm được việc này cũng có nghĩa là bạn đã thành công bước đầu trong giao tiếp.

Vấn đề là ở chỗ, nếu bạn không lắng nghe người ta nói thì người ta cũng đâu có nghe bạn nói. Đó chính là tính công bằng trong giao tiếp: Một sự tương tác hai chiều. Hãy bày tỏ sự quan tâm của bạn và bạn sẽ thấy được sự quan tâm nơi người khác.

Khi xem những cuộc phỏng vấn của Barbara Walters tôi thường thấy thất vọng. Vì dường như cô ấy chỉ thích hỏi, hỏi và hỏi. Tôi nghĩ sẽ hay hơn nếu Barbara đặt vấn đề và sau đó dành nhiều thời gian hơn cho những câu trả lời của các vị khách. Cô ấy cần phân tích, nhận xét, phản hồi lại ý kiến của họ một cách sâu sắc và khoa học. Muốn làm được điều này, không còn cách nào khác hơn là phải biết lắng nghe.

Tôi rất vui khi một lần tình cờ đọc tạp chí Time và thấy Ted Koppel nhận xét thế này: “Larry biết cách lắng nghe các vị khách mời. Ông quan tâm đến những gì họ nói, điều mà rất ít người phỏng vấn nào làm được”. Thậm chí khi được gọi là một “Cái đầu biết nói”, tôi vẫn nghĩ rằng tôi đã thành công trước hết là nhờ biết lắng nghe.

Khi thực hiện một chương trình phỏng vấn trên đài, tất nhiên tôi phải chuẩn bị trước một “cẩm nang” để hỏi. Nhưng thường thì chỉ một lát sau là “cẩm nang này bị xếp xó”, bởi chỉ cần nghe thấy một điều gì đó thú vị trong câu trả lời của họ là tôi lại đẩy câu chuyện sang một khía cạnh khác.

Như trong chương trình trò chuyện với cựu phó tổng thống Dan Quayle năm 1992, chúng tôi bàn về luật hạn chế việc phá thai – một trong những vấn đề nóng bỏng lúc bấy giờ. Quayle dí dỏm ví von rằng đối với một cô nữ sinh thì việc phá thai dĩ nhiên là nghiêm trọng hơn nhiều so với việc nghỉ học không phép. Rằng ở trường học của cô con gái ông, nhà trường sẽ châm chước bỏ qua nếu phụ huynh không viết đơn xin phép cho con họ được nghỉ học một ngày, chớ còn vấn đề phá thai thì… người ta sẽ nhảy nhổm cả lên! Đến đây, tôi đột nhiên muốn biết quan điểm riêng của Quayle về vấn đề xã hội này. Vì thế tôi buột miệng hỏi rằng ông sẽ xử trí như thế nào nếu như cô con gái rượu của ông nói rằng cô ấy sắp phải đi phá thai? Quayle trả lời ông sẽ chấp nhận bất cứ quyết định nào của con gái.

Câu trả lời của Quayle lập tức khiến tất cả chúng tôi… dựng đứng cả lên! Trời ạ, đây là một người trợ lực đầy bảo thủ của tổng thống Bush, một phát ngôn của đảng Cộng Hòa – vốn dĩ rất dị ứng với vấn đề xã hội này, và dĩ nhiên là luôn luôn phản đối! Thế mà ông ấy nói sẽ đồng ý nếu con gái cưng muốn đi phá thai!?

Nào bây giờ thì hãy trở lại “Những phương pháp vàng” của chúng ta. Bạn đã thấy việc lắng nghe quan trọng như thế nào rồi chứ? Tôi đã không cứng nhắc chỉ hỏi theo một “cẩm nang” soạn sẵn. Tôi đã biết chú ý lắng nghe những gì Quayle nói, chộp được một điểm đắt, và thế là có được một câu trả lời đắt.

Việc tương tự xảy ra khi Ross Perot quá bộ đến chương trình của tôi vào ngày 20/02/1992. Perrot phủ nhận việc ông ta quan tâm đến kỳ tranh cử tổng thống. Nhưng tôi để ý nghe thấy dường như lời phủ nhận này chả quyết liệt chi cả. Thế là gần cuối chương trình, khi tôi nói lấp lửng về vấn đề này thì đùng một cái, Perrot nói rằng ông ta sẽ tranh cử tổng thống nếu được bỏ phiếu trên khắp 50 bang.

Tất cả những điều thú vị đó diễn ra không chỉ nhờ những gì tôi nói, mà nhờ vào việc tôi biết lắng nghe. Tôi đã lắng nghe!

Jim Bishop, nhà văn, nhà báo nổi tiếng, vốn là người New York nhưng từng định cư rất lâu tại Miami. Một lần nọ Jim tâm sự với tôi rằng anh rất bực mình khi một số người gặp ai cũng hỏi “Khỏe không?” cho có lệ rồi chẳng thèm chú ý nghe câu trả lời. Jim kể anh đã từng thử nghiệm với một anh chàng đi đâu cũng “Khỏe không?” kiểu này.

Một buổi sáng đẹp trời, như thường lệ, vừa nhác thấy Jim là anh chàng hồ hởi: “Jim, khỏe không?”

“Tôi mắc bệnh ung thư” – Jim nói.

“Tuyệt! À Jim này…”

Câu chuyện trên nghe có vẻ khó tin nhưng đó hoàn toàn là sự thật. May mà Bishop không bị ung thư thật, nếu không thì vô tình chàng trai kia đã phạm phải một sai lầm đến tàn nhẫn.

Dale Carnegie viết cuốn sách nhan đề “Tạo ấn tượng và gây thiện cảm” có tới 15 triệu bản được tiêu thụ. Trong đó ông đặc biệt nhấn mạnh: “Hãy hỏi những điều mà người ta thích trả lời. Tức là bạn hãy để người ta nói về bản thân và thành tựu của họ. Nên nhớ con người thường có cái tính trời phú là luôn thích nói về những vấn đề của mình hơn là của người khác! Một cái răng sâu của bạn thì dĩ nhiên làm bạn đau đớn, nhức nhối hơn nhiều so với một nạn đói kém bên xứ người. Một trận động đất ở Châu Phi đối với bạn cũng đâu có khủng khiếp bằng cái mụn nhọt ở cổ, đúng không nào? Hãy nghĩ về điều này khi bạn trò chuyện với ai đó”.

NÓI BẰNG “CỬA SỔ CỦA TÂM HỒN”

Không phải ngẫu nhiên người ta bảo đôi mắt chúng ta là “Cửa sổ của tâm hồn”. Một ánh nhìn đôi khi cũng chạm tới trái tim… như chơi! Bởi thế, bạn ạ, đừng bao giờ lãng phí quên đi cái “cửa sổ” này khi đang trò chuyện. Hãy tập cho đôi mắt của bạn biết nói! – đó là phương pháp mà tôi luôn tâm niệm để thành công.

Không phải chỉ khi bắt đầu và kết thúc câu chuyện, mà trong suốt thời gian nghe và nói, bạn nên tập thể hiện cảm xúc, mối liên hệ của mình qua đôi mắt. Một đôi mắt có hồn sẽ giúp bạn có sức lôi cuốn hơn rất nhiều, dù giao tiếp ở bất cứ nơi đâu, bất cứ tình huống nào và nói chuyện với bất cứ ai đi chăng nữa. Tôi luôn nhìn người đối diện đang trò chuyện một cách thật tự nhiên để thể hiện sự quan tâm đến họ.

Vấn đề mấu chốt kế tiếp là, như tôi đã đề cập, bạn phải chăm chú lắng nghe. Lắng nghe bằng đôi tai và thể hiện sự quan tâm bằng đôi mắt. Cũng cần nhớ rằng mặc dù việc nhìn người khác rất quan trọng, nhưng đừng vì thế mà nhìn họ trừng trừng như muốn ăn tươi nuốt sống người ta nhé! Điều này rất khiếm nhã. Ai đó nhìn bạn như thế bạn có khó chịu không? Suy bụng ta ra bụng người mà thôi.

Thỉnh thoảng trong khi nói bạn có thể rời mắt khỏi người đối diện, nhưng đừng đưa mắt lên không trung một cách lơ đễnh như thể bạn chẳng màng nhìn gì cả. Nếu bạn đang ở một buổi tiệc thì đừng đưa mắt láo liên ra xung quanh như đang muốn tìm một ai đó quan trọng hơn để nói chuyện thay vì người ngồi cạnh bạn.

Lời khuyên của tôi về vấn đề này là: Hãy để tâm tới việc sử dụng ngôn ngữ đôi mắt của bạn thay vì chỉ biết nói và nói huyên thuyên nhưng vô cảm.

NGÔN NGỮ ĐIỆU BỘ

Tại các phiên tòa xử án, bồi thẩm đoàn luôn chú ý kỹ đến những cử chỉ, điệu bộ của bị cáo. Edward Bennett Williams, một trong những luật sư tài danh nhất nước Mỹ có lần nói với tôi rằng ông rất quan trọng ngôn ngữ điệu bộ (Body language). Cộng sự của Edward là Louis Nizer còn đưa ra một quan điểm rằng ông quan sát những cử chỉ tay chân, điệu bộ của bị cáo rồi liên hệ với bản chất vụ việc để có thể tìm ra những điểm chung nào đó mang giá trị tham khảo bổ sung vào hồ sơ.

Với tôi, ngôn ngữ điệu bộ cũng giống ngôn ngữ nói vậy. Nó là một hình thức giao tiếp đàm thoại hết sức tự nhiên. Vì tự nhiên, nên nó có thể trở thành một phương pháp cực kỳ hiệu quả. Nhưng hãy thận trọng, nếu ngôn ngữ cơ thể xuất phát từ sự giả tạo hay sao chép gượng gạo thì nó sẽ không có tác dụng. Thậm chí điều này rất tệ hại khi người khác trông bạn thật buồn cười và lố lăng. Dù không phải là kẻ xấu nhưng sự giả tạo sẽ biến bạn trở thành một người không thành thật trong mắt người khác. Bạn sẽ chẳng ưa gì tôi nếu tôi bắt chước giọng nói và dáng vẻ của ngài Laurence Oliver đáng kính, đúng không? Và nếu một sớm mai thức dậy, tôi muốn bắt chước cách nói chuyện giống các diễn viên kịch Shakespeare, chắc hẳn tôi sẽ bị cười nhạo cho xem. Do vậy, tôi phải luôn tự hỏi rằng cử chỉ, điệu bộ của tôi khi trò chuyện có là đặc trưng của riêng tôi hay không. Cho dù không hoàn hảo đi nữa thì nó cũng chính là ngôn ngữ của tôi. Và tôi tự hào về nó!

Ngôn ngữ điệu bộ là như thế. Bạn có thể rút ra co mình một kinh nghiệm giao tiếp qua cử chỉ một cách tự nhiên nhất. Hãy biến chúng thành của bạn! Hãy nói từ trái tim bạn một cách trung thực nhất. Nếu muốn học hỏi những điều hay từ người khác thì hãy tham khảo và ứng dụng một phần nhỏ nào đó thôi. Đừng biến bạn trở thành bản sao của họ.

NÓI NHỮNG ĐIỀU CẤM KỴ

Ngày nay, từ cấm kỵ (taboo) đã vơi bớt nặng nề vì càng ngày chúng ta càng cởi mở hơn với những tư duy, quan điểm mới. Trên màn ảnh, truyền hình hay sách vở, có nhiều điều cấm kỵ đã cất cánh bay đi bởi chúng không còn hợp thời. Thập kỷ 90 khác với 50 hay 60, thế kỷ 21 thông thoáng hơn thế kỷ 20. Những giá trị từ quá khứ không phải là sai, đơn giản là nó không còn phù hợp nữa ở thời kỳ mới, thế thôi. Trong phim “Cuốn theo chiều gió”, Clark Gable vai Rhett Buttler nói với Vivien Leigh vai Scarlett O’Hara rằng: “Tiểu thư ơi, thật ra tôi có chửi rủa ai đâu”. Đến ngày nay thì cuộc trao đổi của họ quả đã trở nên bình thường rồi đấy.

Nhưng có những đề tài bạn nên tránh đi. Ví dụ về chính trị và tôn giáo. Hoặc những điều mang tính rất riêng tư và tế nhị. Cho dù cuộc trò chuyện có thông thoáng cởi mở đến đâu, bạn không thể đụng ai cũng hỏi tọc mạch rằng: “Lương anh bao nhiêu?” Hoặc mới vừa quen một cô gái mà bạn lại cắc cớ hỏi: “Cô nghĩ như thế nào về chuyện phá thai?”. Chắc chắn người đối diện sẽ nhìn lại bạn bằng một “đôi mắt hình viên đạn”.

Bạn phải tự đánh giá rằng mối quan hệ của bạn thân thiết ở mức độ nào, sau đó mới có thể phá vỡ những điều cấm kỵ khi nói chuyện. Với một người bạn chí thân thì dĩ nhiên chúng ta có thể bàn về chuyện lương bổng. Trong một nhóm bạn lâu năm thì cũng có thể thẳng thắn và thành thật làm sáng tỏ những vấn đề “gai góc” riêng tư như việc quan hệ giới tính chẳng hạn. Nhưng nói chung, hãy hết sức thận trọng. Đừng dại dột gây nên không khí căng thẳng hay ngượng ngùng vì những điều cấm kỵ mà bạn đề cập không đúng chỗ, đúng đối tượng.

Phải biết tìm hiểu và đánh giá về người đối diện: Họ có thể hiểu vấn đề đó không, họ có quan tâm đến sự kiện này không… để khơi mào đề tài nói cho phù hợp chứ không bị “lạc quẻ”. Bởi ngày nay, chìa khóa thành công trong cuộc nói chuyện là sự thích hợp (relevance).

CHƯƠNG III:   CHUYỆN TRONG XÃ HỘI

NHỮNG MÔI TRƯỜNG THƯỜNG GẶP:

•    Nói ở những buổi tiệc, đám cưới, lễ tang

•    Câu hỏi tuyệt vời nhất

•    Những cách “rút lui” lịch sự

•    Làm thế nào để bắt chuyện trở lại

•    Trò chuyện với những người nổi tiếng

Trong xã hội có vô vàn những tình huống giao tiếp. Chúng muôn màu muôn vẻ, từ nhỏ tới lớn, từ bình thường cho đến tối quan trọng. Trò chuyện chia vui trong đám cưới dĩ nhiên khác với phân ưu nơi đám tang. Nhưng dù ở nơi đâu, bạn cũng nên nằm lòng một nguyên tắc chung nhất: lắng nghe và cởi mở.

Ở NHỮNG BUỔI TIỆC

Đối với tôi, lần dự tiệc đông đúc khách khứa nào cũng khá hấp dẫn và mang chút thách thức. Trong một căn phòng ồn ào náo nhiệt, dù giọng nói của bạn lớn cỡ nào cũng sẽ bị lấn át đi. Tôi không uống rượu nên không có cớ mang chiếc ly thủy tinh sang trọng trên tay để đi chào hỏi người này người nọ. Tôi chỉ thường khoanh tay trước ngực một cách thoải mái. Có thể mọi người thấy vậy sẽ đánh giá: “Larry King khép nép quá!”, nhưng không sao, tôi sẽ bắt chuyện với một ai đó mà. Tôi không dè dặt đâu và nếu chịu tiếp chuyện với tôi, bạn sẽ thấy tôi cởi mở lắm đấy. Ở buổi tiệc bạn không nên cho phép mình trầm mặc hay quá ư nghiêm nghị. Hãy hòa nhập vào tốp đông nào đó, tự giới thiệu sơ nét về mình và nhanh chóng nở nụ cười hưởng ứng đề tài đang rôm rả.

Thường thì ở những buổi tiệc lớn nhỏ, chúng ta sẽ gặp chí ít một hoặc vài người quen biết trước, như anh hàng xóm, cô đồng nghiệp… Điều này sẽ giúp bạn dễ dàng khơi mào một câu chuyện. Hãy nghĩ rằng họ cũng như bạn, và có điểm tương đồng với bạn, nên việc kiếm một đề tài để nói thì không khó chút nào!

CÂU HỎI TUYỆT VỜI

Đặt câu hỏi như thế nào cũng là một bí quyết giao tiếp. Tôi có tính tò mò về mọi thứ, nên khi đi dự tiệc tôi luôn hỏi câu: “Tại sao?”. Một anh bạn nói rằng cả gia đình anh ta sẽ chuyển đến sống ở một thành phố khác. Tại sao vậy? Một cô gái vừa đổi nghề. Tại sao thế? Có ai đó vừa bước chân vô ngành cảnh sát, ồ, dĩ nhiên là tôi sẽ hỏi tại sao ngay…

Trong những chương trình truyền hình, có lẽ tôi là MC sử dụng câu hỏi này nhiều nhất. Tôi nghĩ đây là câu hỏi hết sức tuyệt vời. “Tại sao?” – thật đơn giản, dễ dàng, hiệu quả! Nếu muốn khơi mào cho câu chuyện sống động và thú vị, bạn hãy hỏi: “Tại sao?”

BIỆN PHÁP “RÚT LUI” LỊCH SỰ

Nếu bạn cảm thấy chán hay nghĩ là đã tới lúc cần kết thúc cuộc trò chuyện, xin mách bạn một phương pháp hết sức hiệu nghiệm để rút lui ngay lập tức. Hãy nói rằng: “Xin lỗi, tôi phải đi vệ sinh”. Tỏ ra một chút “khẩn cấp” và chẳng có ai nỡ giữ bạn lại đâu! Khi quay lại, bạn có thể bắt đầu một câu chuyện khác với một người nào đó.

Hoặc nếu thoáng thấy người quen ở gần đó, ví dụ bạn đó tên là Stancey chẳng hạn, thì bạn có thể hô lên: “Stacey này, bạn có biết Bill không?”. Lúc Stacey đến bắt tay Bill thì bạn có thể lựa lời nói: “Mình biết hai bạn có nhiều chuyện để nói, vậy chút xíu mình sẽ quay lại nhé!”. Dĩ nhiên trong một bữa tiệc thật đông đúc thì sẽ không ai trách nếu không thấy bạn quay trở lại. Có điều nếu Bill là người nói chuyện vô vị và nhàm chán, thì Stacey chắc sẽ khó “tha thứ” cho bạn! Bởi vậy tốt nhất là nên tự mình xử lý tình huống tế nhị này.

Sau đây là một vài câu nói mà bạn có thể sử dung:

1.    “Món ăn này sao dở quá, mình đi kiếm món khác đây”.

2.    “Thứ lỗi cho mình nhé, mình đến đằng kia chào ông sếp một tiếng”.

3.    “Ô, thằng bạn đằng kia lâu lắm rồi mình chưa gặp, có lẽ mình qua đó một lát nhé.”

Điều quan trọng là bạn đừng quá bận tâm về việc rút lui. Đừng tốn quá nhiều thời gian để nhìn ngó xung quanh tìm ai đó rồi cố tình biện giải lý do ra đi của mình. Hãy xem việc rút lui của bạn là một điều hết sức tự nhiên. Nhất là đừng bao giờ để người khác nghĩ rằng bạn không muốn nói chuyện với họ. Hãy nói đơn giản là: “Nói chuyện với anh thì thích thật!” như thế cũng đủ lịch sự và làm cho người đối thoại với bạn cảm thấy vui. Rồi từ tốn rút lui cũng không khiếm nhã.

CÁCH QUAY TRỞ LẠI CUỘC TRÒ CHUYỆN

Có lúc rút lui thì hẳn sẽ có lúc bạn muốn quay trở lại nhóm trò chuyện cũ. Và đây là một kỹ năng mà tôi không hề đánh giá thấp. Nếu bạn không là một MC chuyên nghiệp, bạn cũng có thể khéo xử trí tình huống này.

Sau đây là những phương pháp mấu chốt:

+     Chọn một đề tài liên quan đến tất cả mọi người

Hãy đặt những câu hỏi mà mọi người đều có thể nói lên quan điểm riêng của mình. Bắt đầu từ những chuyện thường nhật trong cuộc sống chứ đừng đụng đến đề tài quá hóc búa. Cũng nên tránh tối đa những đề tài ít người biết đến, hay chỉ chuyên gia mới bàn tới nổi.

+     Lưu ý quan điểm người khác

Chớ huyên thuyên nói về quan điểm của bạn. Bạn sẽ được người ta nhớ đến nhiều hơn nếu hỏi về quan điểm của họ. Henry Kissinger – người dùng cả đời mình để nghiên cứu về ngôn ngữ nói – rất coi trọng nguyên tắc này. Thậm chí trong những vấn đề thuộc lĩnh vực tinh thông của mình, Kissinger vẫn hỏi người đối diện: “Bạn nghĩ gì về vấn đề này?”

+     Giúp người rụt rè ít nói trong nhóm

Tôi luôn chú ý đến cách làm sao để tất cả các bạn hữu đều tham gia vào bàn tròn. Đặc biệt đối với những người bản tính rụt rè hay không thích nói nhiều. Nếu người bên trái của tôi rất năng cười nói còn người bên phải lại im thin thít, nhiệm vụ của tôi là phải tạo sự hào hứng cân bằng cho cả hai bên. Tôi luôn chú ý đến những người rụt rè, ít nói, quan sát từng phản ứng nhỏ của họ đối với đề tài đang được bình luận sôi nổi. Chú ý xem họ có muốn nói gì hay không và sử dụng ngay câu hỏi của Henry Kissinger: “Còn bạn, bạn nghĩ gì về vấn đề này?”. Khi ấy sự rụt rè sẽ thối lui và người ấy sẽ lên tiếng tham gia vào câu chuyện.

Hỏi về các vấn đề mà họ hoàn toàn có thể trả lời được. Nếu đề tài về giáo dục, bạn có thể hỏi: “Hình như con gái anh đang học ở trường trung học X. phải không? Dạo này cô bé ấy học hành ra sao?”

+     Đừng độc chiếm câu chuyện

Điều nguy hiểm trong giao tiếp cộng đồng là bạn muốn độc chiếm câu chuyện. Hãy chỉ nên nói những nét chính yếu, cắt xén và cô đọng lại câu chuyện dài lê thê của bạn. Đừng nói quá nhiều chuyện vì ngoài chuyện của bạn ra còn nhiều câu chuyện của những người khác muốn thảo luận nữa.

Nói quá nhiều (overtalk) chẳng tạo nên một thiện cảm nào nơi người nghe cả. Thậm chí nó còn phá vỡ những ấn tượng tốt đẹp mà trước đó bạn đã cố công tạo dựng. Người nói quá nhiều sẽ bị nhàm chán, hoặc có thể phải trả một giá đắt: Đánh mất sự tín nhiệm.

+     Chớ nghĩ rằng bạn đang nói với những bậc “giáo sư, tiến sĩ”

Ở nơi công cộng, bạn nên nhớ rằng không phải ai cũng là một chuyên gia hiểu biết, vì vậy chớ đưa ra những vấn đề ra vẻ trí thức cao siêu hay đòi hỏi người đối diện phải trả lời rốt ráo, khoa học. Không nên dò hỏi quá cặn kẽ, chất vấn người ta đến “đường cùng” như thể họ đang phải trải qua một kỳ thi vấn đáp vậy.

Sử dụng những từ ngữ quá ngắn, quá khó hiểu, những thuật ngữ chuyên ngành ít phổ biến cũng có…tác hại hai chiều. Thứ nhất, người nghe khổ sở vì không hiểu nổi. Thứ hai, bạn sẽ bị mang tiếng xấu là người hay khoe mớ kiến thức “vĩ mô”, hoặc là người không đủ trình độ để diễn giải rõ ràng cụ thể! Liệu sau đó còn ai muốn nói chuyện với bạn?

+     Câu hỏi “Chuyện gì sẽ xảy ra nếu…?” (“What if?”)

Loại câu hỏi này là một cách thức mà bạn không thể bỏ qua nếu muốn cuộc chuyện trò thú vị và sinh động.

“Chuyện gì sẽ xảy ra nếu Bin Laden bị bắt?”

“Nếu may mắn trúng số, bạn sẽ mua cái gì trước tiên?”

Những câu hỏi giả định kiểu này thì chẳng bao giờ giới hạn đề tài lẫn số lượng. Bạn có thể luôn nghĩ ra chúng với nhiều điều thú vị hơn nữa. Câu chuyện sẽ được tiếp nối sống động hơn. Và những câu trả lời thì muôn màu muôn vẻ.

Hãy chọn những đề tài liên quan đến mọi người, không phân biệt giới tính, tuổi tác hay địa vị xã hội. Bất cứ ai cũng có thể trả lời và tranh luận sau câu hỏi giả định của bạn. Vậy là bạn thành công!

Có một câu hỏi mà tôi thường đặt ra khi gặp gỡ nhiều người ở các buổi tiệc…

Giả sử bạn ở trên một hòn đảo với duy nhất một người nữa là bạn thân của bạn, anh ấy sắp qua đời vì bệnh ung thư. Trước khi mất, anh tiết lộ với bạn rằng không ai biết anh ta có 100 ngàn đô la trong ngân hàng. Anh ta nói cho bạn biết mật mã rút tài khoản, nói tâm nguyện cuối rằng muốn trao số tiền ấy cho cậu con trai sắp thi vào đại học. Sau đó, anh ta qua đời. Nhưng cậu con trai ấy là một tay ăn chơi lêu lổng và chẳng có ý muốn học hành gì cả. Nếu trao cho hắn số tiền ấy, chắc chắn hắn sẽ nướng ngay vào sòng bạc và các hộp đêm trong phút chốc. Trong khi đó con trai của bạn lại là một đứa chăm chỉ, cũng sắp thi đại học và khát khao trở thành bác sĩ. Vậy thì, bạn sẽ đưa số tiền đó cho ai?!

Tôi đã kể chuyện và hỏi câu hỏi trên với rất nhiều người, từ những nguyên thủ quốc gia đến những anh lính mới nhập ngũ. Và cho dù hỏi với bất cứ ai thì bao giờ tôi cũng tạo ra một cuộc tranh luận vô cùng thú vị và “gay cấn”. Mỗi người đều có ý kiến riêng của họ. Nhưng ai cũng thích thú và hào hứng. Đôi khi câu chuyện này được tranh luận suốt cả bữa tối.

Một tổ chức tên gọi là Mensa tập trung nhiều người tài trí trên khắp thế giới. Tổ chức này thường thích đưa ra những vấn đề tranh luận thú vị đề cập đến cuộc sống con người, khuyến khích sự động não và tư duy logic.

Chúng ta hãy thử tìm hiểu hai câu chuyện thú vị dưới đây của họ:

1.    “Có bốn người đàn ông trong một hầm mỏ. Không may hầm mỏ bị sập. Họ cố gắng thoát ra ngoài nhưng chỉ có một lỗ thông duy nhất lên mặt đất. Bốn người xếp hàng rồi đo xem ai cao nhất. Không may người cao nhất trong nhóm lại là người mập nhất! Chỉ anh ấy mới với tay được tới cái lỗ, và khi đang leo lên lưng chừng thì bị kẹt cứng. Theo bạn thì ba người còn lại ở bên dưới sẽ làm gì? Có nên kéo anh vừa cao vừa mập rơi xuống lại để lỗ thông thoáng khí hay không? Liệu bọn họ có đánh nhau để giành phần thoát hiểm trước không? Và nếu là một trong số họ thì bạn sẽ thoát hiểm bằng cách nào?”

2.    “Giả sử một vị thần ban cho bạn phép tàng hình thì bạn sẽ làm gì?” Đề tài này được đưa ra bàn luận trong một lần tôi có dịp đến tham dự buổi họp mặt của nhóm Mensa. Một người nói rằng sẽ sử dụng phép tàng hình để làm việc thiện giúp người. Nhưng không phải ai cũng tốt bụng như thế. Một người nói sẽ lợi dụng việc tàng hình để việc kinh doanh trở nên tiến triển hơn. Trời ạ, nếu có một con ma vô hình lọt vào thao túng thị trường chứng khoán, ắt hẳn sẽ biến một kẻ vô gia cư hóa thành tỷ phú giàu cỡ Bill Gates chứ chẳng chơi. Người khác lại nói ông ta sẽ tới ngay trường đua ngựa để lấy trộm những thông tin mật và sẽ có khối tiền. Không thể phủ nhận năng lực siêu nhiên này sẽ giúp bạn có thể thống trị cả thế giới. Nếu được tàng hình bạn sẽ làm gì đây, hoạt động từ thiện hay sinh lợi riêng cho bạn?

Cuối cùng, có thể khẳng định dạng câu hỏi giả định này có rất nhiều tác dụng. Ở những thời điểm cuộc trò chuyện đang kéo dài lê thê để khơi ngòi cho một đề tài mới hấp dẫn. Tuy nhiên bao giờ cũng vậy, bạn cần đặt câu hỏi giả định đúng lúc đúng nơi, nội dung cũng phù hợp và chừng mực. Ví dụ khi bạn nói chuyện với người tu hành thì đừng “giả định” những việc trần tục quá. Nói chuyện với vợ của bạn mình mà “giả định” rằng “Nếu tối nay chồng chị đi chơi với ai đó…” thì quả là thiếu tế nhị! “Giả định kiểu này có thể dẫn đến kết cục thảm hại là bạn sẽ nhận được cái tát trời giáng từ bà vợ, chưa kể sau đó tới lượt ông chồng tính chuyện phải quấy với bạn nữa. Tóm lại, ý của tôi là chúng ta chỉ nên châm ngòi cho một câu chuyện hấp dẫn chứ đừng dại dột châm ngòi cho một quả bom xung đột!

+     Quan tâm đến khung cảnh xung quanh

Những người tổ chức tiệc tùng có kinh nghiệm thường trang hoàng gian phòng, nhà cửa sao cho không khí thật thân mật và thoải mái. Tùy sự lựa chọn của bạn, hoặc mang tính khoa học hoặc tính nghệ thuật, một lọ hoa mềm mại hay những vật trang trí có góc cạnh, tất cả đều có tác dụng không nhỏ đến tâm lý người dự tiệc. Tôi không phải là một chuyên gia về hoa, cũng không phải kiến trúc sư thiết kế, nhưng tôi có thể thuật lại cho các bạn nghe vài điều về cách bố trí gian phòng quay hình của chương trình “Larry King Live” trên đài CNN của tôi.

Cái ghế của tôi cũng như của các vị khách mời đều được làm bởi các nhà thiết kế chuyên nghiệp hợp tác với CNN. Họ đã thành công trong việc tạo ra một không khí mang lại cảm giác thân mật, thoải mái giữa chủ và khách từ những chiếc ghế ngồi này. Trên bàn chúng tôi chẳng có một bông hoa nào, phía sau cũng không có những bức tranh khổng lồ nào về quang cảnh New York hay Washington làm phông cả. Chúng tôi chỉ có những chiếc ghế “phối cảnh” với một tấm bản đồ treo trên tường. Đơn giản nhưng hài hòa. Tôi nghĩ thế. Cám ơn những nhà thiết kế có óc sáng tạo thật độc đáo này!

Khung cảnh bạn chọn để bạn bè cùng nhau trò chuyện thì không cần quá màu mè. Cũng không vì chỗ đẹp mà quên đi thời điểm có hợp lý không. Ví dụ nếu nhà bạn có một khoảng sân vẫn thường là chỗ rượu trà lý tưởng, nhưng hôm nay thời tiết nóng bức oi nồng thì bạn nên chuyển vào trong nhà có quạt hay máy lạnh. Ngoài ra hãy sắp xếp chỗ ngồi một cách hợp lý. Phòng chật thì bảo khách ngồi gần, nhà rộng thì mời khách ngồi thưa ra. Nếu không đủ chỗ ngồi thì linh động tổ chức tiệc đứng (buffet). Không có gì khiến người ta cảm thấy khó chịu hơn khi suốt bữa tiệc phải nhúc nhích trong một cái bàn chật hẹp.

+     Trò chuyện với người khác phái

Việc trò chuyện với người bạn khác phái, nhất là giữa hai người vừa mới quen nhau, từ xưa đến nay vẫn được thừa nhận là không phải dễ. Ngay tôi cũng cho rằng việc này rất dễ… thất bại.

Thời xưa, trong những buổi dạ tiệc, một chàng trai đến bên một cô gái chỉ dám bắt chuyện nhẹ nhàng như thế này: “Trông cô thật xinh đẹp!” hay “Anh đã từng gặp em trước đây chưa nhỉ?” Giờ đây khoảng cách “giữ kẽ” được thu ngắn lại ít nhiều. Chúng ta có thể bắt đầu với vẻ bớt e ngại hơn, dạn dĩ hơn. Xã hội ngày càng văn minh, ranh giới và sự phân biệt nam nữ ngày càng ít đi. Nhưng dù sao thì bạn cũng nên cẩn trọng. Và điều này còn tùy thuộc vào sự khác biệt giữa các nền văn hóa, quan niệm đạo đức ở mỗi nơi nữa.

Bắt chuyện với người khác phái sao cho không nhút nhát mà vẫn giữ được sự lịch lãm quả không dễ dàng. Vấn đề này không chỉ riêng ở phái nam. Phái nữ cũng bận tâm về nó. Ở nữ giới còn khó khăn hơn bởi họ có những điều kiêng kỵ đặc trưng.

Nếu bạn là một cô gái, bạn vẫn có thể tha hồ trò chuyện với các anh bạn ở một bữa tiệc thân mật. Nhưng ở nơi công cộng, nếu quý cô bỗng dưng ngẫu hứng, đơn thương độc mã đến bên một chàng bảnh trai (chưa hề quen biết) để bắt chuyện thì phải hết sức khéo léo, nếu không muốn bị chê là “mất duyên con gái”.

Khi tôi còn ở lứa đôi mươi ở trường trung học, con gái bị cấm đoán gọi điện thoại cho bạn trai là điều đương nhiên. Các bậc cha mẹ quan niệm rằng con gái của họ không được phép gọi cho bọn con trai mà phải đợi “phe kia” gọi trước mới phải đạo. Việc làm quen hay hỏi chuyện đều ưu tiên cho nam giới. Cho dù ở bất cứ tình huống nào đi nữa, phái nữ cũng không được phép “đi trước” phái nam. Bên cạnh đó, còn có những luật lệ hà khắc bất thành văn nhưng lan rộng trong xã hội. Chẳng hạn như việc tặng quà. Hồi đó tôi chẳng bao giờ dám tặng một chiếc ví tay cho bạn gái! Một quyển sách hay cũng không dám nốt! Nói chi đến chuyện tặng một chiếc ví đầm… Nghe có vẻ vô lý, nhưng quả thật dạo ấy những món quà như thế này được coi là riêng tư và kém tế nhị nếu mang đi tặng. Vậy, người ta thường tặng nhau cái gì? Một chiếc cà vạt, một đôi găng tay, hay một cành hoa violet…thì cũng chấp nhận được. Thật là khó khăn và rắc rối.

Ngày nay tất cả những điều cấm kỵ đó đã đi vào dĩ vãng. Những món quà tặng người yêu thì luôn luôn không có giới hạn và thậm chí còn… bay cao ngoài sức tưởng tượng. Việc cô gái gọi điện cho chàng trai thì quá bình thường. Có gái hỏi chuyện trước cũng vô cùng bình thường. Vì vậy hãy trở lại vấn đề chính của chúng ta: Làm thế nào để trò chuyện ăn ý với người bạn khác giới.

Bạn biết không, Arthur Godfrey đã khuyên tôi chỉ duy nhất mấy chữ: “Tự nhiên mà nói!”. Một lời khuyên chí lý! “Tự nhiên” bao giờ cũng giúp ta tự tin và thoải mái, có vậy mới nói năng trôi chảy, không ấp úng ngượng nghịu. Thế là trong lần đầu gặp nàng, tôi đã “tự nhiên mà nói” rằng: “Chào cô, tôi thực sự chẳng giỏi giang gì về việc này. Cái việc trò chuyện với quý bà quý cô ấy mà… Nhưng không hiểu sao tôi cứ muốn được trò chuyện với cô trong giây lát. Tên của tôi là Larry King, rất hân hạnh được làm quen với cô!”

Bạn hãy thử hỏi chuyện theo cách của Godfrey xem. Nếu cô ấy đáp lại lời bạn thì bạn sẽ có một cuộc nói chuyện thú vị. Nếu không thì xem như bạn bị “lạc quẻ”. Bởi nếu không có sự hưởng ứng từ đối phương thì dù cố gắng cuộc trò chuyện cũng chẳng đi đến đâu cả.

Nhưng ngược lại, nếu người ấy tỏ vẻ cũng muốn tán gẫu với bạn thì bạn sẽ nói về những việc gì?

-   “Này, mọi người hình như ai cũng thắc mắc Mike Tyson có được cấp giấy phép lên võ đài nữa hay không, em thì nghĩ sao?”

-   “Tôi vừa biết tin giá vàng giảm, anh có nghĩ là nó sẽ giảm nữa hay không?”

Những câu hỏi như vậy có hai mục đích: giúp cho các bạn làm quen với nhau, hiểu biết về nhau rõ hơn so với những lời giới thiệu sơ lược ban đầu; và đây cũng là dịp để “đo thử” kiến thức của đối phương, bạn sẽ bắt đầu biết họ thuộc trình độ nào, có quan tâm thời sự hay không…

Nếu cô gái mà bạn hỏi câu thứ nhất lập tức trả lời bạn rằng, “Tôi tiếc khi Mike Tyson không được cấp phép”, chứng tỏ cô ấy rất quan tâm sự kiện trên. Nhưng nếu cô ấy nói: “Ồ, tôi chẳng biết gì về Mike Tyson cả, sao hắn không được đấu nữa vậy?”, điều này có nghĩa là bạn cần kể qua loa sự việc, nói đôi chút suy nghĩ của mình rồi nhanh chóng bắt sang một đề tài khác là vừa.

Tương tự, với câu hỏi thứ hai, nếu nhận được câu trả lời: “Sáng nay tôi có đọc một bài báo phân tích giá vàng giảm…” thì bạn có thể thoải mái kết nối đề tài giá vàng với anh ấy.

Lời khuyên của tôi là, khi nói chuyện với người khác phái bạn phải nhanh chóng biết về đối phương càng nhiều càng tốt. Hãy thu hút sự chú ý của họ bằng cách nói đến những vấn đề thuộc lĩnh vực sở trường của bạn. Và phải nói về nó một cách thật tự nhiên. Nếu bạn là người hóm hỉnh có khiếu pha trò, hãy xem cô ta có thích sự vui nhộn hay không. Nếu bạn là người nghiêm nghị thì hãy xem anh ấy có nghiêm nghị hay không. Nếu bạn thích thể thao hay điện ảnh, cũng nhất thiết phải xem đối phương có thích như bạn hay không. Trong trường hợp người ấy tỏ ra không thích thú hoặc lưu tâm gì tới những lời nói của bạn, tốt nhất là nên rút lui một cách tế nhị. Nhất định sẽ có một ai đó trong nhóm đông thích hợp để chuyện trò cùng bạn.

NHỮNG BỮA ĂN TỐI THÂN MẬT

Trò chuyện trong những bữa ăn tối thân mật đối với tôi dễ dàng hơn nhiều. Tôi nghĩ rằng các bạn cũng cảm thấy như vậy. Vì trong dịp này hầu hết mọi người đã quen biết nhau cả nên việc trò chuyện sẽ thuận lợi và ăn ý hơn.

Tạo một không khí rôm rả trên bàn ăn ư? Không khó! Chỉ cần ta đề cập đến những sự kiện nóng bỏng mà ai cũng có thể bàn luận, đóng góp ý kiến. Đôi khi có những việc ngoài ý muốn, chẳng hạn một người nào đó vừa trải qua một ngày làm việc thất bại, hay có chuyện riêng tư chán nản…Lúc ấy nên tế nhị và đừng đề cập đến chuyện không vui của cá nhân họ, hãy nói về những đề tài thoải mái và hào hứng hơn.

TIỆC CƯỚI, SINH NHẬT, LỄ TANG…

Tiệc cưới, tiệc sinh nhật… là dịp để những người quen thân tụ tập lại và chung vui với nhau. Ở những nơi này bạn có thể trò chuyện với mọi người một cách thoải mái nhất, dù cho bạn có quen thân với họ hay không.

-   “Anh có quen cô dâu không? Tôi là bạn thân của cô ấy. Nhưng đến bây giờ tôi mới biết mặt chú rể đấy. Cô ấy rất dễ thương, gia đình cũng đàng hoàng lắm…”

Bạn có thể tha hồ tán gẫu với người mới quen về cô dâu, về chú rể, về những việc đang diễn ra trong bữa tiệc… “Anh có biết họ sẽ đi nghỉ tuần trăng mật ở đâu không? Anh quen với bên đàng trai như thế nào?” Có rất nhiều, rất nhiều đề tài để bạn trò chuyện.

Trái lại, việc phân ưu sẽ nhiều hơn nơi tang lễ. Một nguyên tắc cơ bản khi nói chuyện với những thành viên trong gia quyến người mất là: “Lựa lời mà nói”. Đừng nói những gì không thích hợp hay những gì thừa thãi. Không nên chia buồn bằng câu nói: “Tôi biết anh rất buồn, rất đau khổ…” Vì câu nói này là thừa. Lời chia buồn quá thống thiết càng làm cho gia quyến đau đớn hơn mà thôi. Càng tệ hại hơn khi ai đó chia buồn rằng: “Bi kịch làm sao, đau đớn làm sao”, hay “Đây quả là một mất mát khủng khiếp”. Trước khi nói những lời như vậy, tại sao bạn không nghĩ rằng khi nghe nó tang chủ còn xốn xang đến chừng nào.

Nên nói những gì? Hãy kể về những kỷ niệm, những ký ức còn đọng lại về người quá cố. Tôi còn nhớ ở lễ tang của John, tôi đã nói rằng: “Tôi sẽ không bao giờ quên được buổi tối thứ sáu hôm ấy, lúc tôi ở bệnh viện bên John trong những giây phút cuối cùng. Rồi chúng ta đưa anh về nhà giữa một cơn mưa tầm tã…”

Nếu bạn quen thân với gia quyến thì hãy gợi lại những điều vui vẻ: “Anh có nhớ Fritz kể chuyện hài làm bạn bè thích như thế nào không? Những chuyện cậu ấy kể là những chuyện khôi hài nhất mà tôi từng được nghe”. Có thể khi nói về những điều đó, bạn đã thắp nên một ngọn nến giữa không gian u buồn ảm đạm nơi lễ tang. Đặc biệt là những chuyện mà gia quyến không hề biết về người đã mất, thì đây là dịp để bạn có thể chia sẻ với họ những kỷ niệm quý báu ấy.

Nếu không biết rõ về người quá cố thì bạn có thể nói về những thành tựu mà ông ấy (hay bà ấy) đã đạt được. Như họ đã từng là những “viên ngọc sáng chói” ra sao, con cái của họ thành đạt thế nào… Ở tang lễ, bạn không cần quá băn khoăn trăn trở mình nên nói những gì. Hãy thử đặt mình là thành viên trong gia quyến, lúc ấy bạn muốn nghe những gì? Những điều càng đơn giản, càng thành thật càng tốt. Bởi suy cho cùng trong hoàn cảnh này mọi người sẽ chẳng để ý xem bạn ăn nói có tài hoa không, bạn có là một nhà diễn thuyết sắc sảo không. Chỉ cần nói một cách chân thành rằng: “Tôi xin chia buồn. Chúng ta đã thật sự mất cô ấy” thì cũng đã đủ.

Nếu bạn là người được chọn làm đại diện để phát biểu ở tang lễ thì những điều cơ bản cũng như tôi vừa trình bày. Hãy nói một cách đơn giản nhất và chân thành nhất. Tuy không phải là chuyên gia nhưng tôi đã từng trải qua kinh nghiệm này:

Tháng 10-1993, Bob Woolf, người bạn và đồng sự thân thiết nhất của tôi đã vĩnh viễn ra đi một cách đột ngột. Tôi quen biết gia đình Bob Woolf khá lâu và luôn giữ một mối quan hệ thân thiết. Tôi đã thường xuyên cộng tác với Bob lẫn cô con gái tài giỏi của ông là Stacey Woolf. Trong ký ức của tôi, Bob luôn là một con người lịch lãm, tài ba và có óc khôi hài. Tôi rất kính nể Bob. Tất cả chúng tôi khi đón nhận tin anh qua đời đều bị sốc mạnh. Bob mất trong lúc đang ngủ vào một chiều cuối thu ở Florida, chỉ vài ngày sau khi anh đứng ra tổ chức lần sinh nhật thứ 60 của tôi ở Washington. Stacey đã mời tôi là một trong năm người phát biểu tại lễ tang. Lúc ấy tôi vừa cảm thấy vinh dự vừa cảm thấy bối rối vì tôi thật sự không biết mình phải nói gì. Tôi vẫn đang choáng váng trước sự ra đi của Bob. Trong tâm trí không tỉnh táo này, làm sao biết nên hay không nên nói những gì. Liệu tôi có nói điều gì không phải hay không? Tôi cố trấn tĩnh và tự nhủ hãy tự tin lên, cứ nói những gì mà mình nghĩ lúc đó.

Tôi là người phát biểu sau cùng. Bốn người đầu đều nói rất hay, nhất là vị giáo sĩ người Do Thái của Bob. Và tới lượt tôi… Có thể nói đây là bài phát biểu khó khăn nhất trong cuộc đời tôi. Nhưng thật ra đó cũng không phải là một bài diễn văn. Đó chỉ là những cảm xúc và hồi tưởng trong ký ức mà tôi chia sẻ với gia đình Bob Woolf, như tất cả những ai từng rơi vào hoàn cảnh bối rối này.

Tôi đứng cạnh quan tài đóng chặt của người bạn thân yêu, cảm nhận rõ giây phút chia ly đau đớn. Đột nhiên khi nhìn thấy ánh mắt buồn bã của Stacey và những người khác trong gian phòng, tôi biết rằng ai cũng đang chịu đựng nỗi đau như tôi. Tôi biết mình phải kiềm chế cảm xúc lại. Và tôi bắt đầu nói:

“Bob có hai người bạn thân trùng tên Larry, và tôi là người bạn Larry thứ hai của anh ấy. Khi tôi và Larry Bird cùng gọi điện đến thì Bob chẳng biết nên nói chuyện với người nào…”

Những lời đầu tiên này đã làm vài người tủm tỉm. Sinh thời Bob rất hài hước và vui nhộn, lúc nào cũng muốn pha trò. Thế nên tôi tiếp tục nói:

“Quý vị biết đấy, Bob rất thích chụp hình. Đi đâu anh ấy cũng hay muốn chụp chọt một cái gì đó. Nếu bạn hỏi phát minh vĩ đại nhất trong lịch sử là gì thì Bob sẽ trả lời ngay về sự ra đời của cái máy ảnh…”

Thế là chúng tôi đã có được một vài phút giây thư thả trong không khí u buồn căng thẳng. Tôi cảm thấy có lẽ mình đã đi đúng hướng. Tôi đã chọn được cách thích hợp để nói về Bob. Thiết nghĩ trong những tình huống như thế này, bạn hãy lắng nghe chính bản năng của mình. Bản năng sẽ mách bảo bạn nên nói cái gì và cái gì không nên nói. Nếu như cảm thấy rằng người khác muốn nghe những ký ức, một kỷ niệm hay một câu nói trước đây của người quá cố, thì hãy kể lại. Tất nhiên, sẽ có những điều không nên đề cập tới, thì đừng nói ra. Nhất là đừng để ký ức tràn về như một thác nước rồi thao thao bất tuyệt.

Việc phát biểu ở lễ tang của Bob đối với tôi không chút dễ dàng. Và tôi biết ai ở tình huống như tôi cũng vậy. Nhưng chúng ta phải biết kiềm nén sự xúc động lại, để nói một cách chân thành, để bày tỏ tấm lòng với người bạn đã mất và chia sẻ nỗi đau này cùng người thân trong gia quyến

Sau hết, chắc tang lễ là điều không ai muốn nhưng chúng ta vẫn phải đến đó vì cùng một lý do như nhau: chúng ta yêu người bạn, người thân của chúng ta. Không ai đến đưa tang Bob Woolf để nghe Larry King nói! Chúng tôi, tất cả chúng tôi, đến đó vì Bob và vì còn nợ anh ấy một lời chào tạm biệt.

Đó là chia sẻ của tôi dành cho bạn. Nếu một ngày nào đó bạn ở vào vị trí của tôi và nói trước một lễ tang, hãy nhớ đi nhớ lại rằng người ta đến đó không phải để nghe bạn nói. Họ đến để bày tỏ niềm tiếc thương vô hạn đối với sự ra đi của một người đáng mến. Để hồi tưởng lại về lúc sinh thời của người quá cố. Hãy chia sẻ nỗi buồn, niềm cảm thông sâu sắc với tang gia. Đôi lúc bạn cũng có thể pha vào một chút khôi hài để làm vơi bớt không khí ảm đạm. Và nhớ là, nói càng ít càng tốt.

TRÒ CHUYỆN VỚI NHỮNG NGƯỜI NỔI TIẾNG

Đối với nhiều người, trò chuyện với những người nổi tiếng là một thách thức khó khăn. Nhất là khi họ “bị động” vì sự quá nổi tiếng của anh ấy (hay cô ấy).

Nếu không chuẩn bị tâm lý trước thì bạn sẽ thật sự bối rối. Ngôi sao điện ảnh, các ca sĩ hàng đầu, vận động viên lừng danh… Khi nói chuyện với họ đôi lúc bạn không biết nói cái gì, vì bạn biết quá ít về nó hay thậm chí chưa từng đặt chân vào lĩnh vực đó. Các ngôi sao vốn hay nhạy cảm, trò chuyện với họ bạn cần phải hết sức khéo léo. Nếu bạn nói từ hồi còn bé xíu đã là một fan của họ thì có thể họ sẽ nhăn mặt ngay. Họ nghĩ bạn ám chỉ họ đã già (dù ý của bạn không phải là như thế). Còn các cầu thủ sẽ xem lời nói nay của bạn thật sự là một châm chích: “Hồi xưa ba tôi dắt tôi đi xem anh đá hoài” (còn bây giờ thì không thèm xem nữa ư?!).

Nếu nói rằng: “Tôi từng luôn nghĩ rằng tôi sẽ trở thành một ca sĩ nổi tiếng (hay một diễn viên điện ảnh, một tuyển thủ bóng đá)” thì câu nói này sẽ giảm đi phần nào sự lẫy lừng của ngôi sao mà bạn đang trò chuyện. Họ sẽ nghĩ rằng ý bạn nói bất cứ ai cũng có thể làm được như họ.

Trong những chương trình của tôi trên truyền hình, tôi đã trò chuyện với rất nhiều người nổi tiếng ở mọi lĩnh vực. Tôi có thể khẳng định với bạn rằng, các ngôi sao cũng thích một cuộc trò chuyện bình thường như tôi với bạn mà thôi. Trò chuyện với họ tôi không đặt nặng ấn tượng rằng mình đang trò chuyện với một người nổi tiếng. Nếu như bị chi phối bởi danh tiếng lẫy lừng của họ, thì bạn sẽ thất bại ngay! Họ cũng là con người như chúng ta. Và họ cũng có những cảm xúc như chúng ta, thích hay không thích những điều gì đó như chúng ta vậy thôi. Tôi đã thành công khi trò chuyện với họ trong một không khí thoải mái.

Khi có quan điểm như vậy, bạn sẽ thấy rằng được trò chuyện với những người nổi tiếng là một dịp may thú vị. Họ là những con người đặc biệt và có ý tưởng cũng rất đặc biệt.

CHƯƠNG IV:  TÁM ĐIỀU THƯỜNG THẤY Ở NHỮNG NGƯỜI CÓ TÀI ĂN NÓI

NHỮNG NGƯỜI THÀNH CÔNG LÀ NHỮNG NGƯỜI ĂN NÓI THÀNH CÔNG VÀ NGƯỢC LẠI

Họ có những bí quyết chung nào?

Hãy học hỏi từ Frank Sinatra, Bill Clinton và Edward Bennett Williams

Hầu hết những người thành đạt trong xã hội đều là những người ăn nói thành công. Chẳng có gì ngạc nhiên khi điều ngược lại cũng nhiều phần đúng. Nếu như bạn cố gắng phát triển khả năng ăn nói của mình thì bạn sẽ là một người thành công. Nếu chưa thành đạt trong xã hội, bạn có thể thay đổi điều này bằng cách hãy làm cho mình ăn nói giỏi hơn.

Tôi nghĩ rằng không có người thành công nào mà không thể bày tỏ được chính mình. Có thể họ không giỏi hùng biện trước đám đông, hay không giỏi diễn thuyết trong một vài trường hợp, nhưng họ cũng có một trình độ ăn nói nhất định thì mới có thể đạt được một vị trí đáng kể.

Không ai gọi Harry Truman là một nhà hùng biện vĩ đại cả. Nhưng nhiều người gọi ông ấy là một tổng thống vĩ đại. Bởi một lý do là Truman rất giỏi nói về chính trị. Ông ấy là một nhà thương thuyết giỏi với tính cương quyết trong từng lời nói. Thay vì nói bằng những từ ngữ hoa mỹ bay bổng, ông thích diễn đạt bằng ngôn ngữ rõ ràng và dễ hiểu. Chưa có ai từng kết luận về trách nhiệm của một tổng thống hay hơn mấy từ này của Truman: “Đồng đôla dừng lại tại đây” (*), ông quả thật là một người ăn nói tuyệt vời.

Martin Luther King Jr. là một diễn giả có kiến thức sâu rộng, luôn thu hút toàn bộ sự chú ý của khán giả như thể ông có phép thuật. Chỉ cần một cái micro nhỏ bé, ông có thể khuấy động cả một hội trường.

Tôi sẽ nói nhiều hơn về việc nói trước công chúng ở một chương sau. Khi nghĩ về tất cả những người ăn nói tài ba mà tôi từng có dịp được trò chuyện, tôi có thể rút ra kết luận về các bí quyết chung của họ như sau:

NHỮNG BÍ QUYẾT CHUNG NHẤT

•    Họ luôn nhìn mọi việc với một quan điểm mới, một khía cạnh mới.

•    Phạm vi tầm nhìn của họ rất rộng. Họ nghĩ tới gì, nói tới gì, đề cập ai, đều là những kinh nghiệm đa dạng được rút ra từ đời sống thường nhật.

•    Họ rất tò mò, luôn hỏi tại sao, luôn muốn biết nhiều hơn những gì bạn kể.

•    Họ rất nhiệt tình, bày tỏ cảm xúc nồng nhiệt về những gì mà bạn đang trò chuyện với họ.

•    Họ không nói nhiều về bản thân.

•    Họ biết cảm thông và chia sẻ, đặt mình trong hoàn cảnh của bạn để hiểu hơn những gì bạn nói.

•    Họ có cả một khối óc khôi hài, không ngại nói biếm về chính mình. Những diễn giả nói giỏi nhất thường là những người thích châm biếm về mình nhất.

•    Họ có một phong cách trò chuyện riêng.

NHÌN NHẬN SỰ VIỆC TỪ QUAN ĐIỂM MỚI

Bí quyết đầu tiên này rất thường thấy ở những người thành công trong việc ăn nói. Cố ca sĩ Frank Sinatra là một ví dụ. Frank là người luôn quan tâm tới mọi thứ và nếu may mắn được nói chuyện với anh về lĩnh vực âm nhạc thì bạn sẽ bị cuốn hút ngay lập tức. Không phải bởi Frank sẽ kể cho bạn nghe anh là một ngôi sao ca nhạc lừng lẫy như thế nào (sinh thời anh chưa bao giờ làm thế!), mà là nhờ vào kiến thức sâu sắc của anh về lĩnh vực âm nhạc. Hơn thế nữa, Frank luôn có những nhận xét mới lạ, những suy nghĩ mà không phải ai cũng có.

Vào một buổi tối nọ, tôi ngồi kế bên Frank trong một bữa tiệc tại California. Anh được đề nghị hát một trong những ca khúc cổ điển của Irving Berlin, bản “Remember?”. Đây là một ca khúc nổi tiếng vào thời niên thiếu của tôi. Những người đồng trang lứa tôi lẫn người đứng tuổi đều biết và thích bài này. Một bản tình ca êm đềm, một giai điệu lãng mạn dành cho những trái tim nhạy cảm.

Nhưng Frank đã làm tôi rất đỗi ngạc nhiên khi anh nói: “Tôi đã thường hát ca khúc này nhiều lần rồi. Lần nào tôi cũng hát theo phong cách ballad trữ tình. Nhưng đêm nay tôi sẽ trình bày theo một phong cách khác. Các bạn có biết vì sao không? Vì bài hát này hơi thảm thiết…?

Trong thoáng giây, tôi lẩm nhẩm lời bài hát:

Remember the night? The night you said, “I love you”. Remember? Remember you vowed. By all the stars above you. Remember? (Em có nhớ cái đêm hôm ấy? Đêm mà em nói “Em yêu anh”. Em ơi có nhớ? Hãy nhớ lời thề hẹn của em. Lời thề hẹn có các vì sao chứng giám. Em có nhớ?).

Frank bảo: “Chàng trai trong bài đang giận đấy. Vì thế lần này tôi muốn hát với một cảm xúc mạnh mẽ hơn”. Và Frank đã làm như vậy thật. điều này cho thấy rằng anh ấy không chỉ hát hay mà còn hiểu sâu sắc nội dung bài hát.

Sinatra đã đưa ra một cái nhìn mới về một nội dung cũ. Quả thật tôi rất thích được trò chuyện với những con người như vậy. Anh ấy đã thổi một làn gió mới vào bữa tiệc. Kể từ đó mỗi lần nghe lại ca khúc “Remember?”, tôi đều thử khám phá ra những cảm xúc khác lạ, một nét hay mới nào đó. Tôi đã học hỏi điều này từ Sinatra.

MỞ RỘNG TẦM NHÌN CỦA BẠN

Thị trưởng thành phố New York Mario Cuomo là một người giao tế giỏi. Con trai của ông, Andrew Cuomo, hoạt động thành công trong làng giải trí.

Andrew lúc 30 tuổi là thư ký làm việc dưới trào chính phủ Clinton về lĩnh vực phát triển nhà ở thành phố. Ngoài ra anh còn hoạt động xã hội tích cực. Bản tính linh hoạt, hiểu biết toàn diện, Andrew là một con người rất thú vị. Một hôm, qua điện thoại tôi nói với ngài thị trưởng rằng tôi rất thích nói chuyện với Andrew qua vài lần tiếp xúc với anh ở Washington. Tôi đánh giá anh ấy là một con người khá hoàn hảo. Cuomo cha đã nói cho tôi biết lý do vì sao.

Andrew có hai ông bà nội và hai ông bà ngoại, anh rất thương kính ông bà và luôn gần gũi trò chuyện với họ từ thuở nhỏ. Lúc nào cậu ta cũng hỏi chuyện này chuyện nọ rồi lắng tai nghe những kinh nghiệm quý báu. Ông bà Andrew trước đây sống ở Ý, sinh ra từ đầu thế kỷ 20 – thời mà phương tiện đi lại còn là những cỗ xe ngựa. Lúc ấy chưa có điện, chưa có radio hay truyền hình mà chỉ có những cơn dịch bệnh hoành hành không thuốc chữa. Thời ấy tin tức truyền đi bằng miệng, người ta chỉ được học vài cấp lớp thấp ở trường… Và thế là từ ông bà của mình, Andrew đã có một kho tàng kiến thức. Anh biết nhìn nhận xã hội góc cạnh hơn, sâu rộng hơn. Vấn đề ở đây chính là việc Andrew đã biết lắng nghe và học hỏi nhiều điều. Tính tò mò muốn biết về mọi thứ kết hợp với thói quen lắng nghe đã dần tạo nên một Andrew có sức cuốn hút người khác.

Khi thị trưởng Cuomo nhấn mạnh điều này, ông đã làm cho tôi phải suy nghĩ. Có một thành ngữ nói rằng “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”. Nhưng nếu có tính háo hức tìm tòi và biết lắng nghe người khác, bạn sẽ học hỏi được nhiều điều ở ngay nơi bạn sống. Tất cả chúng ta đều có ông bà, cha mẹ. Nếu ít có dịp trò chuyện với họ thì hãy tìm đến những người lớn tuổi khác. Ở lứa tuổi 80, hay 90, thậm chí 100, người ta có cả một kho tàng kinh nghiệm. Thấm thía những kinh nghiệm, vốn sống của họ, ta sẽ thấy yêu quý chính cuộc sống của mình.

Sau khi cha tôi mất, mẹ tôi phải bươn chải ngoài xã hội lo việc cơm áo gạo tiền nuôi chúng tôi. Bà bận rộn suốt ngày ở xưởng làm nên phải thuê một người bảo mẫu lớn tuổi chăm sóc cho anh em tôi và dọn dẹp căn hộ nhỏ ở phố Bensonhurst (Brooklyn). Bà cụ đã 80 tuổi, cha bà từng chiến đấu trong cuộc nội chiến Nam-Bắc. Khi còn trẻ bà từng gặp mặt tổng thống Abraham Lincoln. Và tôi rất thích trò chuyện với bà. Nhờ vậy mà thời thơ ấu ở Brooklyn của tôi như là một khung cửa sổ nhỏ giúp tôi nhìn thấy một phần lịch sử nước Mỹ. Cũng như vậy, bạn hoàn toàn có thể tiếp nhận được những kiến thức quý báu từ những năm tháng ở cạnh người lớn trong gia đình. Hãy chia sẻ với họ những suy tư của bạn về mọi thứ và đón nhận lấy những lời khuyên của họ. Người từng trải hơn bạn chắc chắn sẽ có những suy nghĩ chín chắn hơn và sẵn lòng giúp bạn mở rộng tầm nhìn.

Những người có tài ăn nói nhất là những người luôn háo hức muốn tìm hiểu về mọi việc. Đó là lý do tại sao họ rất chăm chú lắng nghe bạn nói. Và tại sao họ có một vốn tri thức lớn.

SỰ HÀO HỨNG, NHIỆT TÌNH

Tôi nghĩ một trong những lý do giúp tôi thành công khi nói chuyện trên sóng phát thanh, hay qua màn ảnh truyền hình là việc khán thính giả cảm nhận được nỗi say mê nghề nghiệp của tôi. Bạn không thể giả tạo được điều này và nếu cố gắng giả tạo, bạn sẽ thất bại hoàn toàn. Vì thế nếu bạn thật sự yêu thích công việc của mình và chia sẻ sự nhiệt tâm đó với những người mà bạn giao tiếp, thì cơ hội thành công của bạn sẽ lớn hơn. Tôi đã từng thấy điều này ở những người có nghề nghiệp rất khác biệt nhau. Chẳng hạn như cựu tổng thống Bill Clinton và Tommy Lasorda.

Lasorda là ông bầu của đội bóng Los Angeles Dodgers, là khách mời trong chương trình radio của tôi ngay sau buổi tối mà đội bóng của ông bị thua thảm hại trước đội Houston (Trận quyết định của giải nhà nghề mùa bóng năm 1981). Khi thấy dáng vẻ của ông, bạn không thể nghĩ đây là ông bầu của một đội bóng vừa thảm bại. Tôi hỏi làm thế nào mà ông giữ được vẻ tươi tắn như thế, Lasorda bình thản nói rằng: “Ngày tuyệt vời nhất trong đời tôi là ngày đội Dodgers chiến thắng, và cái ngày tuyệt vời thứ hai trong đời tôi là khi đội bóng nhận được những kinh nghiệm quý báu từ một trận đại bại!”

Tổng thống Clinton, người mà tôi được dịp phỏng vấn trong buổi lễ kỷ niệm năm đầu tiên của nhiệm kỳ làm tổng thống ở Nhà Trắng, đã nói ý tương tự của nhiệm kỳ làm tổng thống một quốc gia. Cả Lasorda lẫn Clinton đều là những người có tài ăn nói tuyệt vời. Những người mà tôi luôn thích được trò chuyện. Bởi họ đều có một điểm chung là sự nhiệt tình, hào hứng hết mình trong công việc lẫn khi trò chuyện. Họ sẵn sàng chia sẻ sự nhiệt tình đó khi tiếp xúc với bất cứ ai. Điều này đã làm cho họ không những hoàn toàn thành công trong giao tế mà còn thành công trong nghề nghiệp.

Có thể bạn không bao giờ muốn rơi vào tình trạng thất bại giống như hoàn cảnh của Tommy Lasorda. Tôi hy vọng tất cả chúng ta đều không gặp tình trạng đó. Nhưng cuộc sống không phải bao giờ cũng mỉm cười. Không phải bao giờ chúng ta cũng may mắn. Khi gặp phải chuyện gì không như ý, hãy cố quên nó đi và nghĩ đến những việc khác có thể đem tới niềm vui cho bạn. Những người thân quý mến bạn, những sở thích của bạn, một điều từ thiện bạn đang làm… Thậm chí đơn giản như là một quyển sách hay mà bạn vừa đọc, một bộ phim thú vị bạn mới xem xong… Hãy tìm lại niềm vui và sự nhiệt tình để khi trò chuyện với một ai đó, bao giờ người ta cũng thấy nụ cười trên gương mặt bạn.

Nếu bạn tìm thấy một vấn đề cuốn hút bạn, hãy cố gắng làm sao cho người đang nghe bạn cũng bị lôi cuốn theo. Như vậy, có nghĩa là bạn đã thành công.

ĐỪNG CHỈ NÓI VỀ BẢN THÂN MÌNH

Trong một cuộc trò chuyện hẳn bạn sẽ nói một điều gì đó về bản thân của mình. Nhưng đừng bao giờ lúc nào cũng chỉ nói về mình. Hãy quay sang người đối diện và tìm hiểu về họ: “Còn bạn thì sao, Mary? Bạn làm việc ở đâu?”.

SỰ CẢM THÔNG, CHIA SẺ

Hãy điểm lại mà xem, những người mà chúng ta thích trò chuyện nhất thường là những người cảm thông với chúng ta nhiều nhất. Họ hiểu được cảm xúc của ta như thế nào, quan tâm đến suy nghĩ của ta. Khi nói cho ai đó biết rằng bạn vừa mới nhận được một công việc mới, chắc chắn bạn muốn họ sẽ thốt lên rằng: “Wow, thật là tuyệt đấy!”, chứ không chỉ là: “Ồ, thế à?” hay “Vậy hả?”.

Ophrah Winfrey, nữ phát ngôn viên truyền hình quen thuộc của đông đảo người Mỹ, đã luôn thể hiện sự chia sẻ sâu sắc của mình với tâm tư tình cảm các vị khách mời trong chương trình của cô. Bạn thấy Oprah luôn sẵn sàng chia sẻ với những gì người đối diện nói. Đây là sợi dây kết nối giữa cô và mọi người. Bí quyết đơn giản này đã giúp Ophrah trở thành một phát ngôn viên thành công mà chúng ta mến mộ.

Tất cả những phát ngôn viên thành công đều có đức tính này. Họ được gọi là người hay động lòng trắc ẩn (the commiserators). Nếu tâm sự với họ rằng bạn có một khối u ở não, hoặc chỉ là tính nhát gan yếu bóng vía, họ sẽ cảm thông ngay với bạn và có thể sẵn sàng giúp đỡ bạn một điều gì đó. Sonya Friedman, ông chủ chương trình “Sonya Live” của CNN phát vào mỗi kỳ nghỉ cuối tuần là một ví dụ điển hình. Còn Dick Cavett lại là một phát ngôn viên giỏi khác. Một người rất nhạy bén và luôn quan tâm sâu sắc đến những câu chuyện kể, những suy nghĩ cảm xúc của các vị khách mời. Cavett biết rằng điều này làm cho chương trình “có hồn”, chứ không cần phải tìm kiếm những ý tưởng xa xôi đâu khác.

HÃY THỂ HIỆN TÍNH HÀI HƯỚC CỦA BẠN

Tính hài hước luôn được hoan nghênh trong các cuộc trò chuyện. Đôi lúc sự hài hước lại cực kỳ cần thiết nữa. Khi tôi đọc một bài diễn văn, một trong những nguyên tắc cốt yếu của tôi là: “Không bao giờ nói quá dài và quá nghiêm nghị”.

Nhưng cũng như mọi việc khác trong cuộc sống, sự hài hước không thể có tác dụng tốt khi bị khiên cưỡng, gượng gạo. Những diễn viên hài giỏi nhất đều nằm lòng điều này và họ không cố gắng chọc cười khán giả một cách giả tạo. Tôi có thể đưa ra cho các bạn một ví dụ. Bob Hope. Bob chẳng bao giờ cố gây cười một cách không tự nhiên. Anh ấy là một người không bao giờ biết nghiêm khắc và chán nản, luôn là một cây kể chuyện tiếu lâm ở các buổi tiệc, một diễn viên hài trên sân khấu, trên truyền hình, ở các chương trình tạp kỹ. Ngoài ra anh còn là một nhà doanh nghiệp thành công. Anh luôn quan tâm đến thời sự, luôn đi đầu trong những phong trào từ thiện. Nhờ vậy mà phong cách hài hước của Bob rất đa dạng và phong phú.

Al Pacino cũng là một nhân vật có óc khôi hài hết sức tự nhiên. Trên sân khấu, anh là một trong những diễn viên kịch hàng đầu ở Mỹ, còn ngoài đời lại là một chàng trai vui nhộn. Một người New York có cái nhún vai bình tĩnh trước nhiều mối nguy hiểm trong cuộc sống.

Tháng giêng năm 1994, một tối nọ nơi hành lang khách sạn Beverly Wilshire (Los Angeles), Al Pacino, Walter Cronkite, vua bóng đá Pele, tôi và một số người khác đang nói chuyện với nhau, chỉ một vài giờ sau một cơn động đất. Tất cả chúng tôi đều bị sốc, vài người thổ lộ nỗi bàng hoàng. Chỉ riêng Pacino là nhún vai: “Tôi là một người New York, tôi tưởng đó là một quả bom ấy chứ!”. Chắc chắn Pacino không cố tình muốn gây cười, anh ta chỉ tự nhiên thốt ra cây ấy theo quán tính. Có điều, tất cả chúng tôi đều phải bật cười. Câu nói của Pacino đã phá tan bầu không khí căng thẳng.

Một nhân vật nữa có phong cách hài rất khác thường. Đó là George Burns. Ông hầu như không biết nói gì ngoài những câu khôi hài, và sự hài hước ấy đến tự nhiên như chính cuộc sống của George. Trong một bữa tiệc, mọi người đang bàn luận về đề tài sức khỏe và ai cũng có những nỗi ưu tư riêng. Một người hỏi George: “Ông nghĩ gì về những bác sĩ ngày nay?”. George trả lời: “Mỗi ngày tôi hút 10 điếu xì-gà, uống hai ly rượu mỗi trưa và thêm hai ly nữa vào buổi tối. Tôi thích gặp gỡ những phụ nữ trẻ trung. Tôi đã gần 100 tuổi và người ta hỏi tôi rằng bác sĩ của tôi nói gì về chuyện này?” – George ngừng nói, nhìn một lượt quanh bàn, rồi tỉnh bơ nói tiếp – “Ông bác sĩ của tôi đã mất cách đây mười năm!”

George Burns quả đúng là George Burns! Chỉ đơn thuần kể lại nếp sống đều đặn của ông thôi nhưng cũng làm người ta phải ôm bụng cười. Đáng nói là những điều ấy tất cả chúng tôi đều biết, thế mà qua cách nói của George chẳng ai thấy nhàm chán. Có thể là nhờ giọng điệu nghe đã buồn cười lẫn cách nói “tỉnh như không” của George.

Don Rickles là một chàng trai khoái chọc cười trên sân khấu cũng như ở các bàn tiệc. Những thói xấu, những điều không tốt trong cuộc sống qua óc hài hước của Rickles đều tạo nên những trận cười nghiêng ngả. Tại sao anh ấy có thể làm cho mọi người cười mà không phải là tôi hay là bạn? Vì Rickles đã biến sự khôi hài thành bản năng thấm sâu vào máu thịt. Anh không giả tạo, không hài hước một cách khiên cưỡng. Chúng ta cần ghi nhớ điều này.

Thêm vào đó, hãy chọn đúng lúc để gây cười. Đừng bao giờ ngắt lời người khác chỉ vì nóng lòng muốn kể một câu chuyện vui nào đó của bạn.

PHONG CÁCH RIÊNG

Bất cứ diễn giả thành công nào cũng có một phong cách nói riêng của họ. Chúng ta hãy tham khảo và đánh giá bốn phong cách riêng của bốn luật sư thành công nhất nước Mỹ vào nữa cuối thế kỷ 20.

Edward Bennett Williams có phong cách nói mềm mỏng, nhỏ nhẹ và từ tốn. Những lời lẽ này tuy mềm mỏng nhưng sâu sắc và có sức thuyết phục mạnh trong tòa án. Chúng tuần tự đi vào đầu bạn rồi chinh phục bạn tự lúc nào không biết. Phương pháp này giúp cho Edward thành công lớn.

Cho dù đang đứng trước bồi thẩm đoàn hay ngồi ăn trưa với một vị khách, Percy Foreman, một luật sư tên tuổi khác, mỗi lần mở miệng là tạo ra một bài diễn văn nhỏ đầy thuyết phục. Ông chọn cách nói “đánh” vào trái tim, thu hút mọi người với văn nói trôi chảy, rõ ràng và hấp dẫn từ đầu đến cuối. Percy làm điều này dễ dàng vì đây chính là phong cách của ông.

Williams Kunstler lại là một luật sư có giọng điệu hùng hồn mạnh mẽ, quyết liệt và khẳng khái. Một con người dễ nổi giận. Mỗi khi Williams có mặt là phòng xử án sôi động và nóng hẳn lên. Phong cách này hẳn là đối lập với Edward và Percy nhưng vẫn giúp Williams gặt hái thành công như hai đồng nghiệp.

Cách nói của Louis Nizer là cách xây dựng những sự kiện thành một chuỗi, và tạo những tình huống kịch tính có thể xảy ra. Nếu như Edward và Percy thu hút bằng phong cách khá tình cảm, Kunstler thu hút bởi sự mãnh liệt thì Nizer lại thuyết phục bạn ở sự chính xác và logic.

Có thể bạn không phải là các luật sư trong phòng xử án, nhưng bạn hoàn toàn có thể học hỏi ít nhiều ở họ. Điều quan trọng là phải tìm tòi và phát huy một phong cách nói cho riêng mình. Nếu không, người ta sẽ không có ấn tượng gì sau khi trò chuyện với bạn và sự hiện diện của bạn hoàn toàn mờ nhạt.

Rất nhiều người hỏi tôi rằng: “Thế phong cách riêng của Larry King là gì?”. Chà, việc mô tả phong cách của mình thì khó hơn nhiều so với mô tả phong cách người khác. Tôi nghĩ phong cách nói của tôi có nét tương đồng với phong cách của Cavett. Một phong cách pha trộn và xoay theo tất cả những cung bậc tình cảm. Lúc mãnh liệt, lúc mềm mỏng, khi từ tốn, khi lại cương quyết… Tôi tùy cơ ứng biến trước những tình huống khác nhau và những cảm xúc khác nhau của mình. Nếu có dịp xem tôi nói trên đài CNN, bạn hãy nhận xét giúp tôi về phong cách của Larry King nhé.

ĐIỀU SAU CÙNG: SỰ IM LẶNG ĐÚNG CHỖ

Tôi vẫn nhớ một cao trào trong vở hài kịch cổ điển “The Honeymooners”. Vở này có anh bạn Jackie Gleason của tôi (vai Ralph) diễn chung với Audrey Meadows (vai Alice). Khi nhân vật Alice không biết vô tình hay cố ý bàn ra tán vào về những dự tính của Ralph, Ralph đã nhìn thẳng và trỏ ngón tay vào giữa mặt Alice: “Alice, cô thật là một người ba hoa lắm điều!”

Dù bạn có tài nói năng tuyệt vời đến như thế đi chăng nữa, có những lúc tốt hơn hết là bạn nên im lặng. Trong bất cứ cuộc trò chuyện nào cũng cần phải biết kiềm nén chính mình. Đừng nên nói những gì quá khích, hãy để giác quan thường xuyên mách bảo bạn rằng: im lặng có tốt hơn không. Vì đôi khi sự im lặng còn đáng giá hơn hàng ngàn câu nói. Và có những lúc chỉ cần im lặng người ta cũng hiểu ý của bạn rồi.

CHƯƠNG V:  NÓI CHÍNH XÁC VÀ NGHIÊM TÚC

•    Những từ ngữ không nên dùng trong giao tiếp

•    Làm thế nào để thay đổi những thói quen xấu

•    Sự chính xác và nghiêm túc

Đây không phải là một cuốn sách nhằm bổ sung vốn từ của bạn hay giúp bạn nói theo ngôn ngữ tiếng Anh của Larry King. Nhưng bạn cần chú ý nhiều đến cách dùng từ và lựa chọn lời nói vì chúng tác động rất lớn đến việc giao tiếp của bạn.

NHỮNG TỪ NGỮ “THỜI THƯỢNG”

Nhà văn Mark Twain từng viết rằng: “Sự khác nhau giữa từ gần đúng và từ đúng thật sự là một khoảng cách lớn. Giống như ánh sáng một con đom đóm khác với một tia chớp vậy”. Bạn nên nhớ rằng từ đúng thật chất là một từ đơn giản. Và từ đơn giản thì bao giờ cũng dễ hiểu.

Với tốc độ phát triển thông tin bùng nổ như ngày nay, những từ mới lan truyền rất nhanh trong cộng đồng. Nhưng nên cẩn thận, nhiều từ mới nghe có vẻ “thời thượng” lại chẳng có tác dụng thiện cảm nào khi bạn giao tiếp.

Ví dụ theo ý kiến chủ quan của tôi, các bạn nên nói cụ thể “văn phòng”, “nhà cửa”, “đường ống điện-nước”, “xa lộ cao tốc”… hơn là chỉ thích luôn dùng từ “cơ sở hạ tầng”, “vĩ mô”, “vi mô”.

Một ông chủ đài truyền thanh đã khuyến khích các nhân viên của mình nên dùng những từ đơn giản và phổ biến: “Don’t utilize utilize. Use use” (“Đừng sử dụng từ sử dụng. Hãy dùng từ dùng!!”). Rõ ràng là từ “utilize” ít phổ biến hơn từ “use”.

Nhiều người thích dùng các thuật ngữ nghe có vẻ “thời thượng” chứ không muốn dùng những từ quen thuộc bình thường. Có người còn dùng những tiếng lóng và cho rằng “vậy mới thời thượng, mới oai”. Sẽ đáng tiếc nếu bạn quen lối nói mang tiếng là “thời thượng” mà vứt đi lối nói đơn giản, quen thuộc với mọi người. Bạn sẽ tiến xa hơn nếu để người ta hiểu bạn nhiều hơn. Và tốt nhất là hãy tránh những cách nói “lóng” có vẻ hứng thú với bạn nhưng lại không phổ biến với mọi người. Mục đích quan trọng nhất trong giao tiếp là người khác phải hiểu được bạn. Tức là trước hết họ phải hiểu ngôn ngữ của bạn.

LỐI NÓI KHOA TRƯƠNG

Thêm vào việc nên tránh những từ ngữ “thời thượng”, bạn cũng nên đừng ham dùng lối nói “trên trời dưới đất” nghe có vẻ hấp dẫn nhưng kỳ thực lại chẳng giúp người khác thích thú gì. Bởi những câu nói mà văn phong ngữ pháp quá khác xa khuôn mẫu thông thường sẽ làm tối nghĩa ý của bạn. Để rồi bạn phải giải thích dài dòng cho người ta hiểu. Hoặc người ta sẽ nhăn trán nhíu mày mãi trong cuộc nói chuyện.

Hãy cẩn trọng nếu muốn dùng một cách nói tân thời mới mẻ nào đấy. đừng gây cho người đối diện cảm giác khó chịu. Những điều ấy bạn hoàn toàn có thể không mắc phải khi chỉ nói theo lối thông thường, bình dị.

NHỮNG TỪ KHÔNG CẦN THIẾT

Thỉnh thoảng trong cuộc trò chuyện có những từ ngữ nào đó chẳng nằm trong mục đích phát ngôn của chúng ta nhưng lại gây tác hại không nhỏ là làm lộn xộn những gì chúng ta muốn đề cập, khiến người khác phải nghe những cái không đáng nghe. Vậy tại sao chúng ta lại để phát ra những từ này? Chúng giống như cây nạng mà bạn phải dựa vào vì sợ mình đi khập khiễng.

Nhiều người nói tiếng Anh có thói quen dùng hoài hai từ “you know” (bạn biết không). Một trong những người bạn của tôi ở thủ đô Washington bao giờ cũng mở đầu câu nói bằng “Bạn biết không…”. Biết thói quen này, một người bạn khác đã có thử đếm số lần nói “Bạn biết không” của anh ta trong suốt cuộc gặp gỡ kéo dài 20 phút. Kết quả thống kê: có 91 lần từ “Bạn biết không” được phát ra! Có nghĩa trong một phút anh bạn ở Washington nói “you know” đến bốn lần rưỡi. Tôi thật sự không biết cái nào đáng nhớ hơn 91 từ “you know” hay nội dung cuộc gặp gỡ. Mẫu chuyện nghe có vẻ buồn cười, nhưng nếu nhìn nhận một cách nghiêm túc thì vấn đề quả đáng lo ngại. Anh bạn “you know” liệu có giao tiếp hiệu quả không nếu cứ để thói quen “bạn biết không” lấn áp? Một thói quen nhỏ nhưng đem lại một tác hại có thể không nhỏ chút nào. Chưa kể đến việc người nghe cảm thấy vô cùng nhàm chán. Bây giờ thì các bạn có thích dùng từ “bạn biết không” để mở đầu tất cả các câu nói của mình không?

Tương tự, hãy cẩn thận với các từ quen dùng mở đầu câu như: “cơ bản là” (basically), “nói chung là” (generally), “dù sao” (anyway), “hy vọng là” (hopefully)… Một hôm nào đó đang xem bản tin buổi tối trên truyền hình, bạn thử chú ý xem mình có nghe người phát ngôn viên liên tục nói những từ này hay không. Nếu bạn thấy họ cứ mỗi câu mở miệng lại là một từ dạng trên, thì hãy báo tin ngay cho sách “Kỷ lục Guinness!”

Thật ra, tôi đồng ý là những từ ngữ trên thỉnh thoảng chúng ta cũng cần dùng để nhấn mạnh câu nói. Nhưng sẽ không hay nếu lạm dụng nó, ví dụ khi bạn quen miệng nói “Hy vọng là tôi sẽ tổ chức buổi tiệc vào tối mai”, mặc dù mục đích của bạn chỉ muốn thông báo là bữa tiệc tổ chức vào tối mai. Vậy thì từ “hy vọng là” có cần thiết hay không? Hơn nữa, người ta sẽ hiểu câu nói của bạn theo một ý khác.

Dù bạn đang nói bất cứ điều gì, hãy cố gắng bỏ thói quen dùng những từ không cần thiết trong câu nói của bạn. Khi những từ này “rón rén” lẻn vào cuộc trò chuyện thì nó có thể gây tác hại. Hãy làm chủ những gì bạn thật sự muốn diễn đạt.

DÙNG TỪ CHÍNH XÁC

Vấn đề này không đơn giản bởi cách dùng từ ngày nay quả thật là muôn hình muôn vẻ. Bản thân tôi cũng ngại khi nói đến vấn đề này. Thế nhưng thích hay không thích thì chúng ta cũng thử nghiên cứu và đánh giá nó xem sao.

Việc dùng từ chính xác phần nào thể hiện trình độ hay quan điểm của người nói đối với xã hội nói chung. Xã hội ngày càng thay đổi, có những giá trị hay đánh giá đã lỗi thời. Tôi lấy ví dụ cụ thể là ngày nay phụ nữ ngày càng có vai trò cao hơn trong xã hội. Vậy bạn dùng từ “phái yếu” để chỉ họ thì liệu có chính xác nữa không? Ngày trước những từ ngữ miệt thị thường dành cho người da đen. Ngày nay người da màu đứng đầu ở rất nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong thể thao. Quyền bình đẳng không phân biệt chủng tộc cũng ngày càng mang giá trị rộng lớn. Ngày trước gọi “dân nô lệ da đen”, ngày nay phải dùng là “người Mỹ gốc Phi” (African American). Ngày trước nói “dân phương Đông da vàng”, ngày nay phải là “người châu Á” (Asian). Trước gọi “dân gốc Tây Ban Nha” nay đổi thành “người Mỹ Latinh” (Latino). Bất cứ dân tộc nào cũng muốn được gọi tên đúng nguồn cội của họ một cách trân trọng. Tờ Washington Post từng đưa ra một danh sách cho thấy sự thay đổi về tên gọi các dân tộc di cư đến đất Mỹ theo thời gian, như một cách thừa nhận sự tiến bộ. Ví dụ cụm từ “người Mỹ gốc Phi” năm 1987 xuất hiện trên tờ báo này 42 lần, đến năm 1993 đã xuất hiện 1422 lần.

Tất cả những điều trên cho thấy rằng chúng ta đã đi qua một chặng đường dài đấu tranh tư tưởng. Những từ ngữ đã thay đổi mang giá trị thể hiện sự tôn trọng hơn đối với nhiều dân tộc. Nếu không cẩn thận khi dùng chính xác từ thì bạn sẽ gặp bất lợi lớn.

Có khoảng cách nào không, giữa lòng tin và sự đa nghi? Có lý do nào chính đang hay công bằng không khi chúng ta còn chần chừ chưa chịu đổi từ “phái yếu” sang “quý cô”? Dĩ nhiên không phải mọi phụ nữ nào cũng gọi là quý cô quý bà được. Nhưng sự thật là từ này đã được thừa nhận. Và dùng hay không dùng là quyền của bạn. Vấn đề này nữ biên tập viên một tạp chí nhỏ đã đặt ra với một biên tập viên nam đồng nghiệp.

Có thể bạn hơi liều khi khen một nữ đồng nghiệp trong cơ quan rằng: “Cô trông thật tuyệt vời khi mặc chiếc áo này!” hay “Chiếc váy này làm cho cô thật lộng lẫy!”. Giờ đây người ta có lời khuyến cáo rằng nên thận trọng với lời khen của bạn. Đơn giản chỉ nên nói: “Chiếc váy này đẹp đấy!” là tốt nhất.

Nói như thế thì có vẻ ôn tồn và “giữ kẽ” quá phải không? Nhưng nó an toàn bạn ạ. Ngày nay đó chính là điều quan trọng nhất: An toàn. Trong bộ phim “Quân vương và thiếp” (The King and I) có câu “Cái gì có là có. Cái gì không là không. Nhưng giờ đây tất cả đều lộn xộn”. Lời lẽ của vị vua trong phim thì thật buồn cười, nhưng không hẳn là vô lý. Chuyện gì đã xảy ra? Có những cái ngày xưa cấm kỵ thì ngày nay có thể chấp nhận. Có những điều ngày xưa thì được nhưng ngày nay lại không. Và biển ngôn từ ngày nay hỗn loạn lắm. Vậy nên, việc dùng từ thiếu chính xác có thể dẫn tới điều không hay cho bạn.

LOẠI BỎ NHỮNG THÓI QUEN KHÔNG TỐT KHI ĐỌC DIỄN VĂN

Bạn luyện tập loại bỏ những thói quen không tốt như thế nào? Hãy nhớ ba phương pháp sau:

Đầu tiên, rất đơn giản, hãy chú ý những từ ngữ phát ra từ cửa miệng. Lúc bạn đang nói cũng phải biết lắng nghe chính bạn nữa. Bạn phải nhận biết rõ ràng rằng lúc nào thì cần dừng lại, khi nào thì nên tiếp tục. Thậm chí bạn đã ngập ngừng “à, thì, ờ…” bao nhiêu lần rồi. Đó chính là những con sâu làm rầu… bài diễn văn của bạn.

Hai là, trước khi bắt đầu phải nghĩ mình sẽ nói gì. Tôi biết điều này không dễ dàng. Thỉnh thoảng chúng ta lỡ nói đến nửa câu và chợt hoảng vì không biết phải kết thúc câu đó như thế nào. Ý của tôi không phải là bạn phải làm một diễn văn hoàn chỉnh trong đầu trước khi bước lên bục micro. Nhưng khi đang nói câu thứ nhất, bạn có thể vạch ra trong đầu câu thứ hai. Nếu điều này có vẻ quá khó thì hãy cố gắng tập luyện nhiều hơn. Rồi bạn sẽ thấy điều này hoàn toàn có thể làm được, và chẳng mấy chốc là đến lúc có thể thành thạo. Bạn hoàn toàn có thể suy nghĩ hai vấn đề cùng một lúc. Bộ não của chúng ta có năng suất rất tuyệt diệu nếu biết cách khai thác sử dụng nó.

Thứ ba là, hãy lập một “ban kiểm tra” xem bạn đã nói những gì và nhanh chóng sửa đổi nếu như bạn lỡ nói một từ gì đó nhầm lẫn. “Ban kiểm tra” có nhiệm vụ báo kịp thời với bạn rằng “Stop or Zap” – (Dừng hoặc Tiếp đi!). “Ban kiểm tra” là ai? Là một hoặc vài người bạn của bạn đang ngồi chung với đám đông bên dưới. Cái liếc mắt hay đưa tay ra dấu kín đáo của họ sẽ giúp bạn hiểu được mình đang ở tình thế nào. Điều này có tác dụng đáng ngạc nhiên. Và nhất là, bạn không cô độc trong quá trình nói mà còn có sự hậu thuẫn từ phía bạn bè. Tôi đảm bảo nếu cố công tập luyện, bạn sẽ trang bị được cho mình một khả năng nói hoàn hảo.

Tác giả: Unknown

Một Blogger nghiệp dư thích tìm hiểu về blogspot và các thủ thuật blog. Hy vọng từ cái nhìn của một người không chuyên có thể giúp bạn dễ dàng hơn trong con đường xây dựng Blog.

Share this

Related Posts